Το μεγάλο στοίχημα του ελληνικού καλοκαιριού

Δεν είναι οι περισσότεροι άνθρωποι στους τόπους παραθερισμού, είναι η περισσότερη ποιότητα στη δική μας επιθυμία - Χωράει ένας χρόνος σε λίγες μέρες; Χωράνε τα νησιά τόση επιθυμία;

του Γιάννη Βαθυά 

Άνοιξα χθες, ύστερα από πολλές ημέρες, την τηλεόραση και έπεσα πάνω στο γνώριμο αυγουστιάτικο τελετουργικό, κορυφώνεται η έξοδος. Το ακούμε το Πάσχα, την Καθαρά Δευτέρα, τα Χριστούγεννα, σε κάθε τριήμερο που σέβεται τον εαυτό του. Αλλά ο Αύγουστος έχει τη δική του χάρη. Είναι ο μήνας που ολόκληρη η χώρα αποφασίζει να μετακινηθεί ταυτόχρονα.
Άκουσα και είδα τα γνωστά, ουρές στα λιμάνια, αυτοκίνητα φορτωμένα, βαλίτσες, παιδιά που νυστάζουν, ανθρώπους που κοιτούν το ρολόι. Και, για πρώτη φορά, άκουσα πως πήραν φωτιά οι καταπέλτες. Ομολογώ ότι η φράση μου άρεσε. Έχει κάτι από πολεμική ανταπόκριση. Μόνο που εδώ ο… εχθρός είναι ο Αύγουστος και το έπαθλο ένα δωμάτιο με θέα, ένα τραπέζι δίπλα στη θάλασσα και μερικές μέρες μακριά από την καθημερινότητα.
Με τις διακοπές ποτέ δεν τα πήγαινα πολύ καλά. Ίσως επειδή απαιτούν πολλή προετοιμασία και ακόμη περισσότερη προσδοκία. Πρέπει να φύγεις, να προλάβεις, να δεις, να κολυμπήσεις, να φας, να γνωρίσεις, να φωτογραφίσεις, να ξεκουραστείς. Να περάσεις καλά, κατά προτίμηση πολύ καλά. Η καλοπέραση γίνεται καθήκον.
Κι όμως, οι διακοπές έχουν μεγάλη αξία. Η επιστροφή στη γενέθλια γη, ο συγχρωτισμός με αγαπημένα πρόσωπα, το περπάτημα σε δρόμους γεμάτους αναμνήσεις, η ανακάλυψη πραγμάτων που δεν είχες δει. Αλλά και η δημιουργία καινούργιων αναμνήσεων. Ένας άνθρωπος που γνώρισες τυχαία. Ένα βράδυ που παρατάθηκε χωρίς σχέδιο. Μια κουβέντα που ξεκίνησε από το τίποτα και κατέληξε, όπως συμβαίνει συχνά στις διακοπές, στα σημαντικά.
Και βέβαια η γνωριμία με νέους τόπους και νέους ανθρώπους. Το ταξίδι δεν είναι μόνο η αλλαγή τοπίου. Είναι, αν είμαστε τυχεροί, μια μικρή μετατόπιση του εαυτού μας.
Αυτό ακριβώς είναι που με προβληματίζει σήμερα. Έχουμε κάνει τις διακοπές κάτι πολύ μεγαλύτερο από αυτό που μπορούν να είναι. Λέμε για να γεμίσουμε τις μπαταρίες μας, σαν να είμαστε συσκευές που χρειάζονται επειγόντως φόρτιση. Και ακούγονται κι άλλες παρόμοιες, βολικές φράσεις, που όμως μερικές φορές γίνονται σχεδόν προσβλητικές για μας.
Δηλαδή όλο τον χρόνο είμαστε άδειοι, εξαντλημένοι, δυστυχισμένοι, διχασμένοι από τη ζωή μας και έχουμε στη διάθεσή μας δέκα, δεκαπέντε μέρες για να τα διορθώσουμε όλα;
Να γεμίσουμε τις μπαταρίες, να θεραπεύσουμε την κούραση, να αγαπήσουμε ξανά, να κοιμηθούμε, να χαρούμε, να συμφιλιωθούμε με τον εαυτό μας και να ανεβάσουμε και μερικές φωτογραφίες. Δεν αμφισβητώ καθόλου τη σημασία των διακοπών. Το αντίθετο. Ίσως ακριβώς επειδή τις θεωρώ σημαντικές διαφωνώ με την ένταση με την οποία τις βιώνουμε.
Υπάρχει και ένα άλλο ερώτημα. Αν χωράει ένας χρόνος σε λίγες μέρες, χωράνε τα νησιά τόση επιθυμία;
Στα νησιά μας, αλλά και σε πολλούς ηπειρωτικούς προορισμούς, το αδιαχώρητο είναι μέρος του καλοκαιρινού σκηνικού. Ο πληθυσμός ορισμένων τόπων πολλαπλασιάζεται γεωμετρικά μέσα σε λίγες εβδομάδες. Υποδομές, δρόμοι, ύδρευση, απορρίμματα, ενέργεια, μεταφορές, παραλίες, δημόσιοι χώροι καλούνται να αντέξουν έναν πληθυσμό που δεν υπάρχει για έντεκα μήνες και εμφανίζεται μαζικά για έναν.
Αντέχουν;
Αρχές και ιδιώτες επαγγελματίες κάνουν πολλά. Και είναι αλήθεια ότι το επίπεδο των παρεχόμενων υπηρεσιών έχει σε πολλούς προορισμούς ανέβει εντυπωσιακά. Η Ελλάδα έμαθε να υποδέχεται. Έμαθε να οργανώνει, να επενδύει, να προσφέρει.
Το ερώτημα όμως δεν είναι μόνο πόσα περισσότερα μπορούμε να προσφέρουμε. Είναι και πόσα περισσότερα μπορούμε να αντέξουμε.
Αυτές τις ημέρες παρουσιάστηκε και το ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τον τουρισμό. Μακάρι να είναι κάτι περισσότερο από ένας ακόμη σχεδιασμός επί χάρτου. Να βλέπει τα νησιά όχι ως ενιαία τουριστική επιφάνεια, αλλά ως τόπους με διαφορετική ιστορία, φυσικό περιβάλλον, δυνατότητες και όρια. Να λαμβάνει υπόψη τις τοπικές ιδιομορφίες και όχι μόνο την αριθμολαγνεία αφίξεων, καταναλώσεων, εσόδων.
Κάθε νησί δεν είναι ξενοδοχειακή μονάδα. Είναι ένας ζωντανός τόπος. Έχει κατοίκους που μένουν εκεί όταν εμείς φεύγουμε. Έχει νερό που δεν πολλαπλασιάζεται επειδή πολλαπλασιάστηκαν οι επισκέπτες. Έχει δρόμους, παραλίες, τοπία και μνήμες που δεν μπορούν να επεκτείνονται επ' άπειρον.
Το μεγάλο στοίχημα του ελληνικού καλοκαιριού δεν είναι να χωρέσουν περισσότεροι άνθρωποι στα νησιά. Είναι να χωρέσει περισσότερη ποιότητα στη δική μας επιθυμία.
Να ταξιδεύουμε χωρίς να καταναλώνουμε τον τόπο. Να επιστρέφουμε χωρίς να έχουμε απαραίτητα την αίσθηση ότι προλάβαμε να κάνουμε τα πάντα. Να αφήνουμε κάτι πίσω μας εκτός από σκουπίδια, φωτογραφίες και έναν λογαριασμό.
Και, κυρίως, να θυμόμαστε ότι οι διακοπές δεν είναι μια μικρή ζωή που πρέπει να στριμώξουμε μέσα σε λίγες ημέρες. Είναι μια ευκαιρία να δούμε τη ζωή μας και την πατρίδα μας λίγο διαφορετικά.