Εκεί που οι άνθρωποι εύχονται «Σε χαρές...»

του Γιάννη Βαθυά 

Απώλειες, απώλειες, απώλειες. Σήμερα είχαμε ακόμα ένα αποχαιρετισμό. Η νεκρώσιμη ακολουθία είναι εκείνη η στιγμή που η ζωή αναγκάζεται να αντικρίσει κατάματα τη μόνη της βεβαιότητα. Τον θάνατο.
Παράδοξο, όμως, πόσο εύκολα ξεχνάμε αυτό που όλοι γνωρίζουμε. Ζούμε σαν να μας έχει δοθεί απεριόριστος χρόνος. Σχεδιάζουμε δεκαετίες, συσσωρεύουμε πράγματα, οικοδομούμε εικόνες, υπερασπιζόμαστε εγωισμούς, σαν να έχουμε υπογράψει κάποιο συμβόλαιο με την αιωνιότητα.

Ο θάνατος δεν διαβάζει συμβόλαια. Δεν συγκινείται από τίτλους, αξιώματα, δημόσιες σχέσεις, περιουσίες ή χειροκροτήματα. Δεν κάνει διακρίσεις ανάμεσα σε ισχυρούς και αδύναμους, διάσημους και αφανείς. Είναι ο μεγάλος εξισωτής της ανθρώπινης παρουσίας. Ο άνθρωπος επιμένει να υψώνει τείχη ανάμεσα στους ανθρώπους, ο θάνατος υπενθυμίζει ότι όλοι επιστρέφουμε στην ίδια σιωπή.
Προκαλεί αμηχανία διότι γκρεμίζει όλες τις ψευδαισθήσεις που χτίζουμε για τον εαυτό μας.
Υπάρχει κάτι τραγικά ειρωνικό στον τρόπο που επιλέγουμε να ζούμε. Αναλωνόμαστε σε αντιπαραθέσεις, μικρότητες, προσωπικές στρατηγικές και μάχες εντυπώσεων. Αγωνιούμε να αποδείξουμε ότι είμαστε σημαντικότεροι από τους άλλους, λες και η ιστορία κρατά λογιστικά βιβλία εγωισμών. Αγνοούμε επιδεικτικά τις λέξεις ποιότητα και αξιοπρέπεια.
Κάποιοι μάλιστα αφιερώνουν ολόκληρη τη ζωή τους στη διαχείριση της εικόνας τους, ξεχνώντας να καλλιεργήσουν τον χαρακτήρα τους. Επενδύουν περισσότερο στο φαίνεσθαι παρά στο είναι. Και όσο περισσότερο θόρυβο παράγει η ματαιοδοξία, τόσο πιο εκκωφαντική γίνεται η σιωπή που αφήνει πίσω της.
Ο χρόνος, βέβαια, έχει μια σαρκαστική αίσθηση δικαιοσύνης. Μετατρέπει τις περισσότερες φιλοδοξίες σε υποσημειώσεις. Οι άνθρωποι που πίστεψαν ότι ο κόσμος περιστρέφεται γύρω τους, λίγα χρόνια αργότερα χωρούν σε μια φωτογραφία, σε μια ημερομηνία χαραγμένη πάνω σε ένα μάρμαρο και στις αναμνήσεις όσων πραγματικά αγάπησαν.
Και τότε γεννιέται το ουσιαστικό ερώτημα.
Τι μένει;
Όχι τα αξιώματα. Όχι οι τίτλοι. Όχι τα χρήματα. Όχι η δήθεν εικόνα.
Μένει το ήθος.
Μένει η καλοσύνη.
Μένει η δικαιοσύνη.
Μένει η ποιότητα και η αξιοπρέπεια με την οποία πορεύτηκε ένας άνθρωπος.
Μένει αν υπήρξε χρήσιμος ή απλώς επιτυχημένος.
Μένει αν υπηρέτησε ανθρώπους ή μόνο τον εαυτό του.
Η αρετή, άλλωστε, δεν θορυβεί. Δεν αυτοδιαφημίζεται. Δεν έχει ανάγκη από ακροατήριο. Εργάζεται αθόρυβα, σχεδόν αόρατα. Όπως ακριβώς και οι πραγματικά σπουδαίοι άνθρωποι, που δεν χρειάζεται να πείσουν κανέναν για τη σπουδαιότητά τους. Οι υπόλοιποι φροντίζουν να το υπενθυμίζουν διαρκώς.
Στην Άνδρο, άκουσα για πρώτη φορά μια ευχή που με ξάφνιασε. Αντί για το συνηθισμένο «συλλυπητήρια», οι άνθρωποι έλεγαν «σε χαρές». Χρειάστηκε χρόνος για να καταλάβω το βάθος αυτής της φράσης. Δεν αρνείται τον πόνο. Δεν προσπερνά την απώλεια.
Εύχεται απλώς η επόμενη συνάντησή μας να γίνει μέσα στη ζωή και όχι μπροστά στον θάνατο.
Η χριστιανική παράδοση βλέπει τον θάνατο όχι ως τέλος, αλλά ως πέρασμα. Ως μετάβαση από τον χρόνο στην αιωνιότητα. Αυτή η πίστη δεν αφαιρεί τον πόνο από τον αποχωρισμό, του δίνει όμως νόημα. Η αγάπη δεν τελειώνει όταν σταματά η βιολογική ζωή. Συνεχίζει να υπάρχει στη μνήμη, στην προσευχή, στην ελπίδα της νέας συνάντησης.
Κάθε απώλεια αλλάζει τη δομή της ψυχής μας. Δεν ξεπερνάμε ποτέ πραγματικά όσους αγαπήσαμε. Μαθαίνουμε μόνο να ζούμε διαφορετικά, κουβαλώντας την παρουσία τους μέσα από την απουσία τους.
Κάθε αποχαιρετισμός έρχεται να μας υπενθυμίσει το μέτρο.
Το μέτρο στις φιλοδοξίες.
Το μέτρο στα λόγια.
Το μέτρο στην εξουσία, όποιας μορφής.
Το μέτρο στις επιθυμίες.
Ο άνθρωπος δεν γίνεται μεγάλος όταν στέκεται ψηλότερα από τους άλλους. Γίνεται μεγάλος όταν καταφέρνει να σταθεί ψηλότερα από τον ίδιο του τον εαυτό.
Όταν νικά τον εγωισμό του.
Όταν υπηρετεί αντί να υπηρετείται.
Όταν προσφέρει χωρίς να περιμένει ανταπόδοση.
Όταν μπορεί να φύγει αφήνοντας πίσω του όχι θαυμασμό, αλλά ευγνωμοσύνη.
Αν ο θάνατος είναι η μόνη βεβαιότητα της ζωής, τότε δεν ήρθε για να μας φοβίσει. Ήρθε για να μας διδάξει το πώς αξίζει να ζούμε. Διότι, όταν θα πέσει η αυλαία, δεν θα έχει σημασία πόσο θόρυβο κάναμε όσο ζούσαμε. Θα έχει σημασία μόνο αν η παρουσία μας έκανε τον κόσμο λίγο πιο ανθρώπινο.