Όπου και να ταξιδέψω η Αθήνα με πληγώνει

Η Κλερ Μπρετεσέ, Γαλλίδα συγγραφέας κόμικς, έγραφε τη δεκαετία του ’80 για το Παρίσι: «Δεν αξίζει να ξοδευτείτε για να ταξιδέψετε στις χώρες του Τρίτου Κόσμου, ο Τέταρτος Κόσμος βρίσκεται μερικές στάσεις με το μετρό».

Στην Αθήνα του 2026, για να βρεθεί κάποιος στον «Τέταρτο Κόσμο», δεν χρειάζεται καν να πάρει το μετρό. Αυτός βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, δυο βήματα γύρω από την πλατεία της Ομόνοιας (πλατεία Θεάτρου, Αισχύλου, Αριστοφάνους, Ευριπίδου, Σοφοκλέους, Μενάνδρου, Ζήνωνος, Σατωβριάνδου, Κουμουνδούρου, Αγίου Κωνσταντίνου, πλατεία Βάθη, κ.λπ.).

Επιστρέφω από τη Μαδρίτη. Από το παράθυρο του αεροπλάνου διακρίνω αυτήν τη γνώριμη γαλακτερή μάζα, τη στριμωγμένη ανάμεσα στα βουνά, που νομίζεις ότι έχει ξεχειλίσει και χύνεται στη θάλασσα. Είναι η Αθήνα. Γνωρίζω, ακόμα μια φορά, ότι δεν θα αποφύγω τις συγκρίσεις. Έχω εγκαταλείψει τη Μαδρίτη που διατηρεί ακόμα τη γοητεία και την ελαφρότητα της γειτονιάς του Παρισιού των δεκαετιών του 1950-1970 στο κέντρο της, μια πόλη που αποπνέει την αίσθηση της «αέναης γιορτής» σε ένα περιβάλλον αρχοντιάς, υψηλής αισθητικής και πολιτισμού.

Το 1973, η εξόριστη Μελίνα Μερκούρη, στο μουσικό άλμπουμ «Si Melina m’ était contée», κάτω από τη βαριά σκιά της χούντας στην Ελλάδα, τραγουδά στα γαλλικά το «Athènes, ma ville» («Αθήνα, η πόλη μου»), όπου επαναλαμβάνει συχνά τους στίχους «Réveille-toi, reveille-toi, Athina, Athina» («Ξύπνα, ξύπνα, Αθήνα, Αθήνα»). Στον ίδιο δίσκο, απαγγέλλει και το ποίημα του Γιώργου Σεφέρη «Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει» («Où que me porte mon voyage, la Grèce me blesse»), που γράφηκε το καλοκαίρι του 1936. Ο Νίκος Δήμου, το 1975, στο βιβλίο του «Η δυστυχία του να είσαι Έλληνας» επαναλαμβάνει το «Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει».

Σήμερα, η Αθήνα που ζω, με βίαιο τρόπο, έχει «καταβροχθίσει» την Ελλάδα του Γιώργου Σεφέρη. Το «Όπου και να ταξιδέψω η Αθήνα με πληγώνει» έρχεται για να μου υπενθυμίσει την αρχή και το τέλος των ταξιδιών μου.

Στην Ελλάδα του Σεφέρη, το 1936, η Αθήνα ήταν ένα μικρό χωριό, ενώ σήμερα αποτελεί μια παραδοξότητα σε παγκόσμιο επίπεδο, εφόσον η μεγέθυνσή της από τη δεκαετία του 1960, αλλά και μετά την οικονομική κρίση του 2008-2009, λόγω της ερημοποίησης της υπαίθρου και της υιοθέτησης διαδοχικών «ανεπαρκέστατων-προβληματικών» συστημάτων αυτοδιοίκησης και αποκέντρωσης, συγκεντρώνει, σε πραγματικούς αριθμούς, μαζί με το υπόλοιπο λεκανοπέδιο Αττικής, σχεδόν το 60% του συνολικού πληθυσμού της χώρας.
Όπου και να ταξιδέψω η Αθήνα με πληγώνει

Έξι σχεδόν στους δέκα κατοίκους αυτής της χώρας ζουν σ’ ένα μικρό κομμάτι γης, που παραπέμπει σε αντίστοιχες περιπτώσεις τριτοκοσμικών χωρών του πλανήτη, σε Ασία, Αφρική, Κεντρική και Νότιο Αμερική. Σήμερα, όσοι εγκαταλείπουν την ύπαιθρο έρχονται στην Αθήνα, και σε αυτούς θα πρέπει να προστεθούν τα οκτώ εκατομμύρια ξένοι τουρίστες, οι μετανάστες κ.λπ. Η Μαδρίτη, την οποία μόλις είχα εγκαταλείψει, συγκεντρώνει μόλις το 7% του πληθυσμού της Ισπανίας και η Ζυρίχη, που είχα επισκεφθεί λίγο πριν, το 5% του πληθυσμού της Ελβετίας. Η Αθήνα μπροστά τους μοιάζει με έναν γιγαντόμορφο Λεβιάθαν.

Ο βαθμός οικονομικής ανάπτυξης, ο πολιτισμός, η αισθητική, η παιδεία, οι υποδομές, το επίπεδο καλλιέργειας των κατοίκων, το πολίτευμα της χώρας, οι τοπικές αρχές, οι δημοκρατικοί θεσμοί και η εφαρμογή τους αντανακλούν στην «καθημερινότητα» του πολίτη και αποτελούν κριτήρια αξιολόγησης μιας πόλης.

Διαβάστε εδώ, στο lifo.gr, τη συνέχεια του θέματος που γράφει ο καθηγητής Τουρισμού Στέλιος Βαρβαρέσος. Το κείμενο συνοδεύεται από πολλές φωτογραφίες, εξαιρετικά χαρακτηριστικές για το κέντρο της πόλης.