Κυριακή 14 Αυγούστου 2022

Η εφημερίδα που προανάγγειλε το Κίνημα

Τη 14η Αυγούστου του 1909

Το αίτημα για «αλλαγή» δεν ήταν ένα σλόγκαν που σκέφτηκε ο Ανδρέας Παπανδρέου ή κάποιοι σύμβουλοί του. Ήταν πανελλήνιο αίτημα σχεδόν από καταβολής του ελληνικού κράτους, όταν τα πράγματα πήγαιναν από το κακό στο χειρότερο. Το 1909 ήταν μια από αυτές τις περιόδους. Ο 20ος αιώνας είχε μπει δυναμικά, αλλά η Ελλάδα ζούσε ακόμα στον προηγούμενο! Ακόμα και τα κόμματα εξουσίας είχαν «ταμπέλες» που θύμιζαν υποταγή. 
Ο πρωθυπουργός Δημήτριος Ράλλης ανήκε στο αγγλόφιλο κόμμα. Ο αντίπαλός του Γεώργιος Θεοτόκης στο γερμανόφιλο. Οι δυο τους εναλλάσσονταν στην εξουσία. Δεν κέρδιζε κάποιος, απλά κατέρρεε ο αντίπαλος! Ο πόλεμος του 1897 είχε αφήσει ανοιχτές πληγές που δεν έλεγαν να κλείσουν. Η βαριά φορολογία στους φτωχούς και τα προνόμια στους πλούσιους δημιουργούσαν εκτός από άδικο φορολογικό σύστημα και απόγνωση σε μικροεμπόρους, εργάτες και αγρότες. Βλέπετε μερικά πράγματα στη χώρα αυτή παραμένουν διαχρονικά. 
Στην Κρήτη το αίτημα για Ένωση με την Ελλάδα δεν μπορούσε να γίνει δεκτό επειδή οι Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής δεν το ενέκριναν! Ένα άλλο, σοβαρό πρόβλημα, ήταν ότι το κράτος ήταν μικρό, αλλά το έθνος μεγάλο. Οι εκτός της χώρας ¨Ελληνες ήταν σαφώς περισσότεροι από τους εντός. Κι υπέφεραν… 
 Ήδη στη Μακεδονία είχε ξεκινήσει η Βουλγαρική πολιτική της ενσωμάτωσης των πληθυσμών. Παρά την αποτυχημένη εξέγερση των Βουλγάρων ανήμερα του Αϊ Ηλία (20 Ιουλίου 1903) οι εκπρόσωποι των Ρώσων στα Βαλκάνια έδειχναν να είναι το πρώτο φαβορί να καταλάβουν την περιοχή από μία Οθωμανική Αυτοκρατορία που κρατιόταν όρθια με… τεχνητές αναπνοές. Η Αυστροουγγαρία δεν έκρυβε τις φιλοδοξίες της μετά τη Βοσνία και την Ερζεγοβίνη και ήθελε να προεκτείνει τις διεκδικήσεις της σε βάρος της Τουρκίας φθάνοντας μέχρι τη Θεσσαλονίκη!

 Ο Διάδοχος Κωνσταντίνος δεν ήταν από τους αρεστούς τους Κινηματίες και τα μέτρα ασφαλείας στο Ανάκτορό του ήταν ιδιαίτερα αυστηρά Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό περιβάλλον κάθε κυβέρνηση που σέβεται τον εαυτό της θα έπρεπε να ενισχύσει το στρατό. Όμως οι κυβερνήσεις που ανέβαιναν και κατέβαιναν από την εξουσία δεν μπορούσαν να αντιταχθούν στην Αγγλία που ζητούσε ηρεμία και ήθελε να κρατήσει ζωντανή την… ημιθανή Οθωμανική Αυτοκρατορία. Οι Άγγλοι τότε ήταν οι Αμερικανοί του σήμερα.  Γιατί; Μα, αν κατέρρεε η Οθωμανική Αυτοκρατορία οι Ρώσοι θα έβγαιναν στο Αιγαίου. Θα έπαιρναν τα Στενά και θα έκοβαν το δρόμο που οδηγούσε στη Βαγδάτη! Παράλληλα ο αστικός κόσμος ήθελε δικαιώματα. Μια νέα τάξη είχε ξεπηδήσει. Έμποροι, μορφωμένοι νέοι διεκδικούσαν τη θέση τους στην κοινωνία. Και φυσικά στη νομή της εξουσίας. Όλοι ήθελαν κάτι καινούργιο που θα τους εκφράζει. Αλλαγή! Από τα τέλη του 1908 κατώτεροι αξιωματικοί άρχισαν να δημιουργούν συνωμοτικές ομάδες. Την Άνοιξη του επόμενου χρόνου ενώθηκαν και δημιούργησαν τον Στρατιωτικό Σύνδεσμο. Αρχηγό όρισαν τον συνταγματάτρχη Νικόλαο Ζορμπά. Οι περισσότεροι τον είχαν διοικητή στη Σχολή Ευελπίδων, αλλά εκείνη την εποχή είχε μετατεθεί καθώς δεν ήταν αρεστός στη ηγεσία του στρατεύματος που ουσιαστικά ήταν στα χέρια των γιων του Βασιλιά Γεωργίου Α’. 
Το βράδυ της 14ης Αυγούστου 1909 όλοι οι δρόμοι οδηγούσαν στο Γουδή. Όχι το σημερινό που είναι τίγκα στη πολυκατοικία, αλλά σε μια μακρινή από την Αθήνα περιοχή όπου ήταν το στρατόπεδο της Φρουράς Αθηνών. Το εντυπωσιακό είναι ότι εδώ και μέρες οι εφημερίδες είχαν αναλυτικά ρεπορτάζ. Οι «κινηματίες» είχαν στείλει υπόμνημα μέχρι και στον Βασιλιά! Μια από αυτές, ο Χρόνος τις ξεπέρασε όλες. Προανήγγειλε στις 14 Αυγούστου το κίνημα που θα ξεσπούσε σε λίγες ώρες! Ουδείς αντέδρασε… 
Ο ανθυποπλοίαρχος Δεμέστιχας κατευθύνθηκε στο Γουδή επικεφαλής ναυτών και ενόπλων Μακεδονομάχων. Είχε πολεμήσει κι αυτός στη Μακεδονία. Κανείς δεν τον σταμάτησε. Μάλιστα η κυβέρνηση που περίμενε τις εξελίξεις είχε φέρει τμήματα χωροφυλάκων από την περιφέρεια. Όταν συναντήθηκε με τους χωροφύλακες οι τελευταίοι προτίμησαν να κοιτάξουν αλλού! Η εφημερίδα «Αθήναι» του Γεωργίου Πωπ στήριξε. διακριτικά, τους στρατιωτικούς, αλλά έδωσε βήμα και στους παλιοκομματικούς όπως ονόιμαζαν τους Ράλλη και Θεοτόκη *
Άλλο τμήμα χωροφυλακής στην πλατεία Ρηγίλλης πήγε να σταματήσει ενόπλους, αλλά ο επικεφαλής τούς δείχνει ένα χαρτί του Χατζημιχάλη που έγραφε: «Θα αντιταχθείτε εις τον στρατόν;». Ο υπομοίραρχος Διοσκουρίδης όχι μόνο δεν τους εμποδίζει, αλλά λέει: «Συντασσόμεθα. Αναμένομεν διαταγάς».
 Ο αρχηγός του κινήματος Νίκος Ζορμπάς με τον λοχαγό Φικιώρη περνούν από την εφορία υλικού στην οποίο ήταν επικεφαλής ο Ζορμπάς και δίνει διαταγή να φορτωθούν σε κάρα τουφέκια και φυσίγγια που πήραν το δρόμο για το Γουδή. Κι εδώ δεν υπήρξε αντίδραση. 
Οι τελευταίοι ξενύχτηδες – μιλάμε για δύο τα ξημερώματα – βλέπουν τα ένοπλα τμήματα και τα χειροκροτούν. Αντίσταση πουθενά. Η σχεδόν πουθενά. 
Στο Νοσοκομείο Συγγρού ο διοικητής του Ζαφειρόπουλος επικοινωνεί με τον πρωθυπουργό Δημήτρη Ράλλη.
Να τους χτυπήσει, τον διατάζει στο τηλέφωνο. 
– Θέλω έγγραφη διαταγή του υπουργού. 
– Θα την έχεις αμέσως. Είναι δίπλα μου ο υπουργός. Κύριε Μανουσογιαννάκη συντάξατε και υπογράψατε τη διαταγή. 
– Όχι κύριε Πρόεδρε, δεν υπογράφω διαταγή αδελφοκτόνου αιματοχυσίας, απαντά μεγαλόφωνα και κοντά στο ακουστικό ο Μανουσογιαννάκης για να τον ακούσει κι ο Ζαφειρόπουλος.
– Τότε παραιτηθείτε, ουρλιάζει ο Ράλλης. 
– Πολύ ευχαρίστως. Καληνύχτα σας. του λέει κι ακούγεται η πόρτα που χτυπά δυνατά πίσω του. Μετά απ’ όλα αυτά πώς να μην επικρατήσει το κίνημα;

Συνωστισμός στο Γουδή

Στο Γουδή είχαν συγκεντρωθεί 449 αξιωματικοί, 2.546 στρατιώτες και ναύτες και 67 χωροφύλακες του αντιμοιράρχου Σπυρομήλιου, είχαν μαζί τους και 22 πυροβόλα. Η κυβέρνηση, αλλά και το παλάτι, ο βασιλιάς Γεώργιος Α’, θορυβήθηκαν. Έστειλαν στο Γουδί τον δήμαρχο Αθηναίων Σπύρο Μερκούρη και τον προσωπάρχη του υπουργείου Στρατιωτικών Αναστάσιο Παπούλια, για να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις με τους στασιαστές.
– Παραίτηση της κυβέρνησης
– Αμνήστευση των αξιωματικών για το κίνημά τους 

Αυτές ήταν οι δύο πρώτες απαιτήσεις. Η δύναμη που είχε συγκεντρωθεί στο Γουδή για τα δεδομένα της εποχής ήταν τεράστια και προξενούσε τρόμο. Τρόμο σε ποιους; Ο κόσμος δέχτηκε με ευχαρίστηση τη παρέμβαση του στρατού. Ήταν το αίτημα της αλλαγής που λέγαμε στην αρχή. Μέχρι τότε οι εθνικές ταπεινώσεις διαδέχονταν η μία την άλλη.

** Διαβάστε εδώ, στο newsbreak.gr τη συνέχεια του θέματος που επιμελήθηκε ο Άγγελος Μενδρινός και το οποίο συνοδεύεται από ιστορικές φωτογραφίες, σκαναρισμένα πρωτοσέλιδα της εποχής και γελοιογραφίες.