Πέμπτη 19 Μαΐου 2022

Επαναφορά σε μια σκουριασμένη κλειδαρότρυπα...

Απόσπασμα από την κριτική του Μάνου Λιβαδάρου για την «Ανέγγιχτη», το νέο μυθιστόρημα του Βαγγέλη Ραππτόπουλου, γραμμένο με βάση τη (μη;) σεξουαλική ζωή του Νίκου Καζαντζάκη 

Ο Νίκος Καζαντζάκης, ο διεθνούς φήμης Έλληνας συγγραφέας που ήταν υποψήφιος εννέα φορές για το Νόμπελ. Λογικό και επόμενο λοιπόν ένα νέο βιβλίο, ένα μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τη ζωή και το έργο του, αλλά

κυρίως από την πικάντικη ιστορία για τη σεξουαλική του αποχή του από το γάμο του με την πρώτη του σύζυγο, τη Γαλάτεια Καζαντζάκη, να προκαλεί αμφίθυμες αντιδράσεις και συναισθήματα.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή: το 1957 η Γαλάτεια Καζαντζάκη πικραμένη από την τεράστια επιτυχία του πρώην συζύγου της με την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου του «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» από τον Ζυλ Ντασέν, γράφει ένα βιβλίο με τίτλο «Άνθρωποι και Υπεράνθρωποι» στο οποίο αποκαλύπτει ότι στα δεκαπέντε χρόνια που διήρκεσε ο γάμος τους ο Καζαντζάκης δεν την είχε αγγίξει ερωτικά. Η αποκάλυψη αυτή της κλειδαρότρυπας προκάλεσε σάλο. Η κριτική, φίλοι, γνωστοί, κατακεραύνωσαν και απομόνωσαν την εκδικητική πρώην σύζυγο για την αμετροέπειά της, όμως όσα είχε ισχυριστεί έβαλαν φωτιά στα κουτσομπολιά και τις σπέκουλες οδηγώντας σε μια παραφιλολογία που δεν είχε προηγούμενο {...}

{...} Ξεκίνησα να διαβάζω το βιβλίο προκατειλημμένος, βέβαιος ότι θα έρθω αντιμέτωπος με ένα μυθιστόρημα κλειδαρότρυπας. Δυο πράγματα ενίσχυσαν αυτή την εικόνα: Αφενός, η επιλογή του τίτλου που λειτουργεί σαν εύφλεκτο υλικό, αλιεύοντας αναγνώστες στα θολά νερά ενός ξεθυμασμένου (;) ερωτικού σκανδάλου και, αφετέρου, η επιλογή του συγγραφέα να χρησιμοποιήσει ονόματα μυθοπλασίας για τους ήρωες, φροντίζοντας όμως να εξηγήσει από το οπισθόφυλλο κιόλας ότι το έργο είναι εμπνευσμένο από τη ζωή του Νίκου Καζαντζάκη και της πρώτης του συζύγου, Γαλάτειας. 

Σχετικά με την επιλογή των ονομάτων, μπορώ να κατανοήσω αυτό που εξηγεί ο ίδιος ο συγγραφέας στις συνεντεύξεις του, ότι δηλαδή η μη χρήση των αληθινών ονομάτων του έδινε μια δημιουργική ελευθερία να παίξει όπως εκείνος επιθυμούσε με τη μυθοπλασία. Σεβαστό και κατανοητό. Σχετικά όμως με την επιλογή όχι απλώς να χρησιμοποιήσει ως κράχτη τη θεματική της σεξουαλικής αποχής του Καζαντζάκη από τον γάμο του με την Γαλάτεια, αλλά να χτίσει ουσιαστικά ολόκληρο το βιβλίο πάνω σε αυτή, υπάρχουν σοβαρές ενστάσεις καθώς υποσκάπτουν τη δουλειά που έχει κάνει ο συγγραφέας ως προς την έρευνα που κρύβεται πίσω από το βιβλίο. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση, το όχι και τόσο πειστικό εύρημα του Ραπτόπουλου να βάλει την Γαλάτεια Καζαντζάκη να γράφει μετανιωμένη ένα νέο βιβλίο, λιγότερο εκδικητικό αυτή τη φορά, όπως ενημερώνει η ίδια στις πρώτες κιόλας σελίδες του βιβλίου, δημιουργούν μια αμηχανία που υποσκάπτει διαρκώς το μυθιστόρημα. Υπάρχουν στιγμές που η 80χρονη αφηγήτρια μοιάζει σαν να έχει βγει με γυρισμένη πλάτη στην κάμερα για να κάνει τις σοκαριστικές της αποκαλύψεις σε τηλεριάλιτι. Αρχικά το βιβλίο με έκανε να αισθάνομαι σαν να παρακολουθώ μια προσέγγιση τηλεψυχολόγου που κάνει διάγνωση εξ αποστάσεως σε μεσημεριανή εκπομπή, χωρίς να φτάνει σε κάποιο ουσιαστικό βάθος. Λες και όλη αυτή η αναμόχλευση ενός παλιού σκανδάλου είχε ως στόχο της απλώς να επαναφέρει το κοινό σε μια σκουριασμένη από καιρό κλειδαρότρυπα μιας πετσικαρισμένης πόρτας που τρίζει ενοχλητικά. 

** Αποσπάσματα από την κριτική του Μάνου Λιβαδάρου στο iefimerida.gr για το νέο βιβλίο του Βαγγέλη Ραππτόπουλου «Ανέγγιχτη». Ολόκληρη εδώ