Κυριακή, 26 Σεπτεμβρίου 2021

Η Ευρώπη της Αφρικής!

του Αργύρη Παγαρτάνη 

Χρειάστηκε να ξυπνήσει ένα ηφαίστειο μετά από 50 χρόνια για να διαπιστώσουμε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται και στην… Αφρική!
Οι περισσότεροι γνωρίζουν τα Κανάρια νησιά ως τόπο διακοπών, γνωρίζουν ότι ανήκουν στην Ισπανία λόγω των ομάδων ποδοσφαίρου (π.χ. Τενερίφη) ή μπάσκετ

(π.χ. Γκραν Κανάρια), αλλά λίγοι μπορούν να τα δείξουν στο χάρτη. Όταν τα δουν και διαπιστώσουν ότι βρίσκονται απέναντι από το Μαρόκο, μάλιστα στο νότιο τμήμα του (στα σύνορα με τη Μαυριτανία) οι περισσότεροι αναφωνούν: «Έλα ρε»!

Ευκαιρία να μάθουμε δέκα πράγματα για τα Κανάρια.

• Κατ’ αρχάς, το όνομά τους δεν το πήραν από τα… καναρίνια, όπως νομίζουν πολλοί, αλλά από τους… σκύλους! Στους πρώτους χάρτες αναφέρονται ως Canariae Insulae, δηλαδή... νησιά των σκύλων (canis στα λατινικά).

Οι πρώτοι κάτοικοι είχαν ιδιαίτερη σχέση με τους σκύλους. Τους θεωρούσαν ιερά ζώα, όταν πέθαινε κάποιο σκυλί το ταρίχευαν κτλ. Από εκεί αναπτύχθηκε η θεωρία ότι οι κάτοικοι έχουν σχέση με τους αρχαίους Αιγύπτιους, των οποίων ένας δημοφιλής θεός (Άννουβις) είχε σκυλίσια μορφή. Οι πρώτοι Ευρωπαίοι που πήγαν εκεί είδαν πλήθος σκυλιών.

Το μυστικό των... ανέμων

• Τα νησιά είχαν τεράστια γεωπολιτική σημασία για την πρώιμη ναυσιπλοΐα. Οι Ισπανοί, που πάτησαν πρώτοι πόδι εκεί, τα χρησιμοποιούσαν ως σταθμό ανεφοδιασμού τόσο για τα ταξίδια προς το νότο της Αφρικής, όσο (κυρίως) και προς την Αμερική.

Κι αν απορείτε γιατί κατέβαιναν τόσο κάτω τα πλοία για να πάνε στην Αμερική, το μυστικό βρίσκεται στους… ανέμους: Οι Ισπανοί θαλασσοπόροι παρατήρησαν ότι έπνεαν σταθερά βορειοανατολικοί άνεμοι στον Ατλαντικό, οπότε «θυσίαζαν» μερικές μέρες ταξιδιού προς το νότο, ώστε να τους εκμεταλλευθούν πλήρως με τα πανιά τους για μεγαλύτερο διάστημα.

• Η πρώτη κατάκτηση των νησιών έγινε από Γάλλους θαλασσοπόρους το 1402, για λογαριασμό όμως του ισπανικού στέμματος. Τα νησιά κατακτήθηκαν σε δύο φάσεις, τα πιο μεγάλη (Πάλμα και Τενερίφη) στη δεύτερη. Όχι χωρίς αντίσταση: Οι γηγενείς (που ονομάζονταν Γκουάντσες) αποτραβήχτηκαν στα βουνά και κράτησαν το αντάρτικό τους σχεδόν έναν αιώνα! Το 1496 υποτάχθηκαν οι τελευταίοι.

• Οι (επίσης θαλασσοπόροι) Πορτογάλοι κατάλαβαν γρήγορα τη σπουδαιότητα των νησιών και προσπάθησαν να τα προσαρτήσουν. Απειλήθηκε γενική σύρραξη με την Καστίλλη, υπήρξε παρέμβαση μέχρι και από τον πάπα.

Το μοίρασμα!

Το 1479 Πορτογαλία και Καστίλλη υπέγραψαν τη συνθήκη της Αλκαθόβας (που ισχύει ακόμα!), σύμφωνα με την οποία οι Ισπανοί παίρνουν τα Κανάρια, οι Πορτογάλοι τη Μαδέιρα, τις Αζόρες, τα νησιά του Πράσινου Ακρωτηρίου «και όποιο άλλο νησί ανακαλυφθεί στο μέλλον»! Θυμίζουμε, ο Κολόμβος ανακάλυψε την Αμερική το 1492.

• Στην αρχή οι Ισπανοί χρησιμοποίησαν το εσωτερικό των νησιών για τεράστιες φυτείες ζαχαροκάλαμου. Όταν ξεκίνησε, όμως, συστηματικά η καλλιέργεια ζαχαροκάλαμου στην Καραϊβική και το νότο των ΗΠΑ με Αφρικανούς σκλάβους (άρα και πιο χαμηλή τιμή, παρά τα… μεταφορικά), η καλλιέργεια κρίθηκε ασύμφορη. Γι’ αυτό το γύρισαν στο κρασί. Σήμερα το κύριο εξαγώγιμο προϊόν είναι οι μπανάνες.

• Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου οι Βρετανοί είχαν πληροφορίες ότι οι «ουδέτεροι» Ισπανοί του Φράνκο θα έκαναν επίθεση στην τεράστια (βρετανική) ναυτική βάση του Γιβραλτάρ, προφανώς με γερμανική «βοήθεια». Έτσι, λοιπόν, ο Ουίνστον Τσώρτσιλ διέταξε να εκπονηθεί αμέσως σχέδιο κατάληψης των Κανάριων Νησιών, για να μεταφερθούν αμέσως εκεί οι βρετανικές δυνάμεις. Τελικά τίποτα από τα δύο δεν έγινε.

• Οι γηγενείς Γκουάντσες είτε εξολοθρεύτηκαν από τους Ισπανούς, είτε αφομοιώθηκαν από τους μετανάστες. Τα νησιά λόγω της θέσης τους και του τροπικού κλίματος ήταν ανέκαθεν πλούσια, γι’ αυτό συγκέντρωναν μεγάλο αριθμό μεταναστών. Σήμερα ο πληθυσμός είναι κάτι περισσότερο από 2 εκατομμύρια. 

«Αφρικανικό έδαφος υπό κατοχή»

• Κατά τη δεκαετία του 1960 αναπτύχθηκε έντονα αυτονομιστικό κίνημα στα νησιά. Η τοπική οργάνωση MAIAC (Κίνημα για την Αυτοδιάθεση και την Ανεξαρτησία του Αρχιπελάγους των Καναρίων) το 1968 αναγνωρίστηκε από τον Οργανισμό Αφρικανικής Ενότητας ως «απελευθερωτική». Το αφήγημα ήταν ότι τα Κανάρια αποτελούσαν αφρικάνικο έδαφος υπό κατοχή, οπότε «έπρεπε» η Ισπανία να τα απελευθερώσει, όπως έκαναν τελικά όλες οι αποικιακές δυνάμεις με τα αφρικάνικα εδάφη τους.

Το κίνημα δεν ήταν ποτέ μαζικό, αλλά προκαλούσε συχνά με βομβιστικές επιθέσεις στις πόλεις. Μία απ’ αυτές τις επιθέσεις σήμανε ουσιαστικά και το τέλος του.

Στις 27 Μαρτίου 1977 υπήρξε ένα ανώνυμο τηλεφώνημα στο αεροδρόμιο της Γκραν Κανάρια. Κάποιος προειδοποιούσε για ύπαρξη βόμβας. Η βόμβα τελικά εξερράγη και τραυμάτισε 8 ανθρώπους. Το αεροδρόμιο φυσικά έκλεισε και όλες οι πτήσεις προς τα εκεί «μεταφέρθηκαν» στο αεροδρόμιο Λος Ροντέος, το μικρότερο από τα δύο της Τενερίφης.

Μετά από λίγο εκεί συνέβη το πιο πολύνεκρο (μέχρι σήμερα) αεροπορικό δυστύχημα στην ιστορία. Δύο αεροπλάνα, ένα ολλανδικό κι ένα αμερικάνικο, συγκρούστηκαν στον αεροδιάδρομο και 583 άνθρωποι, στην πλειοψηφία τους τουρίστες, έχασαν τη ζωή τους. 

Το MAIAC θεωρήθηκε υπεύθυνο για την τραγωδία αν και οι ηγέτες του συνεχώς έλεγαν ότι δεν βρίσκονταν πίσω από τη βόμβα. Τότε έχασε όλο το λαϊκό του έρεισμα και την όποια διεθνή του υποστήριξη.

Ο «εθνικισμός» (πιο σωστά, τοπικισμός) δεν έχει εξαλειφθεί τελείως. Πολλά τοπικά κόμματα συνασπίστηκαν στην κεντροδεξιάς απόχρωσης Coalicion Canaria. Που κυβέρνησε τα νησιά από το 1995 ως το 2019 είτε αυτόνομα, είτε σε συνασπισμό με το δεξιό Partido Popular. Έχει παρουσία και στο κοινοβούλιο της Ισπανίας.

Ερήμωση λόγω τουρισμού 

• Ο τουρισμός είναι η βαριά βιομηχανία των οκτώ νησιών, με πάνω από 12 εκατομμύρια τουρίστες ετησίως, εκ των οποίων οι μισοί είναι Βρετανοί και Γερμανοί. Το 1/3 του ΑΕΠ των νησιών έρχεται από τις τουριστικές επιχειρήσεις. Αυτό έχει προκαλέσει υπερκατανάλωση νερού και ερήμωση μεγάλων περιοχών.

• Τα νησιά είναι η μοναδική περιοχή της Ισπανίας με… δύο πρωτεύουσες! Την Σάντα Κρουζ ντε Τενερίφε και τη Λας Πάλμας ντε Γκραν Κανάρια. Η αντιπαλότητα των δύο πόλεων (και νησιών, βέβαια) κρατάει αιώνες τώρα. Για να αποφύγουν… παρεξηγήσεις, οι Ισπανοί ήδη από το 1927 πέρασαν με νόμο ότι και οι δύο πόλεις λογίζονται σαν πρωτεύουσες. Και ησύχασαν.

**Το κείμενο του Αργύρη Παγαρτάνη δημοσιεύεται στη σελίδα του, στο fb