Σάββατο, 18 Σεπτεμβρίου 2021

Αγκαθάκι στο τεράστιο κορμί της Κίνας

Η ξαφνική συμμαχία των «τριών» και η ιστορία μιας περιοχής και μιας φυλής που θα συζητηθεί
του Αργύρη Παγαρτάνη 

Τους γνωρίζετε τους Ουιγούρους; Όχι; Καλά θα κάνετε να τους μάθετε, διότι το όνομά τους θα «παίξει» στη διεθνή ειδησεογραφία τα επόμενα χρόνια. Κάτι μου λέει ότι η νεόκοπη συμμαχία ΗΠΑ-Βρετανίας-Αυστραλίας κατά της Κίνας, που ανακοινώθηκε επισήμως χθες, θα τους «θυμηθεί»

και θα τους φέρει στην επικαιρότητα. Όχι, βέβαια, διότι τώρα τους έπιασε ο πόνος τους ψυχοπονιάρηδες Δυτικούς, αλλά διότι οι Ουιγούροι είναι τώρα ένα αγκαθάκι στο τεράστιο κορμί της Κίνας. Ένα αγκαθάκι, το οποίο βέβαια αν χωθεί… βαθιά, με την κατάλληλη δυτική «πίεση», μπορεί να προκαλέσει προβλήματα.

Οι Ουιγούροι, που λέτε, είναι Τούρκοι που ζουν στην Κίνα. Όπως ακριβώς το λέω. Υπάρχουν Τούρκοι στην Κίνα, έτσι λέγονται μεταξύ τους, κι ας επιμένουν οι Κινέζοι και οι Ρώσοι (και πριν οι Σοβιετικοί) να τους φωνάζουν Ουιγούρους.

Μη νομίζετε ότι είναι αμελητέα ποσότητα, ο πληθυσμός τους ξεπερνάει τα 12 εκατομμύρια, ακόμα και με τους επίσημους υπολογισμούς της Κίνας! Οι ίδιοι λένε ότι είναι πολύ περισσότεροι.

Βεβαίως στο 1,3 δισ. που είναι οι Κινέζοι, τα 12 εκατομμύρια είναι μια σταγόνα.

Όσο δώδεκα Ελλάδες!

Το σημαντικό δεν είναι, βέβαια, πόσοι είναι οι Ουιγούροι, αλλά πού μένουν. Η περιοχή τους είναι μια τεράστια περιοχή 1,6 εκατομμυρίων τ.χ. (12 Ελλάδες, δηλαδή) με τεράστια γεωοπολιτική σημασία. Οι Κινέζοι έδωσαν σ’ αυτή την περιοχή το όνομα «Σινγκιάνγκ Ουιγκούρ». Οι ίδιοι οι Ουιγούροι, βέβαια, αποκαλούν την περιοχή τους «Ανατολικό Τουρκεστάν». 

Θεωρητικά το Σινγκιάνγκ Ουιγκούρ είναι μια από τις πέντε «αυτόνομες περιοχές» της Κίνας. Περιοχές, δηλαδή, που οι ίδιοι οι Κινέζοι έχουν δεχτεί ότι εκτός από τους καθ’ εαυτό Κινέζους, τους Χαν δηλαδή, κατοικούν σε σημαντικό ποσοστό και άλλες εθνότητες, οι οποίες δικαιούνται κάποιων προνομίων.

Για παράδειγμα, να χρησιμοποιούν τη γλώσσα τους στη συγκεκριμένη περιοχή ως επίσημη. Και να έχουν και τη θρησκεία τους. Οι Ουιγούροι είναι μουσουλμάνοι, μάλιστα έγιναν περισσότερο φανατικοί μετά την κατάληψη της περιοχής από το κομουνιστικό καθεστώς, που προωθεί την αθεΐα.

Η γλώσσα των Ουιγούρων μοιάζει πολύ με τα τούρκικα. Όχι απόλυτα, αλλά αν ξέρεις τούρκικα μια χαρά μπορείς να βγάλεις νόημα από ένα κείμενο.

Η περιοχή εκείνη αποτελείται από μια τεράστια λεκάνη, του ποταμού Ταμίρ, και περιλαμβάνει μέχρι και την διάσημη (για τους ακολούθους του Βελόπουλου) έρημο Τακλαμακάν! Κάμερα σ’ εμένα…

Πολιτικά μπερδεμένη 

Περιοχή χωρίς αγροτική ανάπτυξη μεν, με οάσεις, αλλά πολύ σπουδαία γεωγραφικά. Εκεί συναντήθηκαν η Βρετανία (μέσω της Ινδίας), η Κίνα και η Ρωσία. Φανταστείτε, ακόμα και σήμερα τα σύνορα δεν έχουν προσδιοριστεί. Υπάρχουν αμφισβητούμενες περιοχές, κυρίως μεταξύ Ινδίας και Κίνας.

Πού ανήκε η περιοχή παλιά; Τρέχα γύρευε… Οι Κινέζοι λένε ότι ήταν δική τους «από αιώνες». Μετά τον 9ο αιώνα μ.Χ., όπου όντως στην περιοχή υπήρχε μια τουρκόφωνη αυτοκρατορία ονόματι «Χανάτο του Ουιγούρ» (Uygur Khaganate), η πολιτική ιστορία της περιοχής είναι μπερδεμένη. Υπήρξαν και αυτόνομες τοπικές πολιτικές οντότητες, αλλά και «κυριαρχία» διάφορων αυτοκρατοριών, Μογγόλων, Κινέζων, Ρώσων κτλ.

Τα εισαγωγικά στο «κυριαρχία» εννοούν ακριβώς ότι η κυριαρχία ήταν κάτι αμφιλεγόμενο. Τυπικά μπορεί οι τοπικοί άρχοντες να υπάκουαν σε συγκεκριμένη (μεγαλύτερη) αυτοκρατορία, στην ουσία όμως ήταν απομονωμένοι στις οάσεις τους να κάνουν ό,τι θέλουν. Αργότερα, όταν επεκτάθηκε το πολιτικό παιχνίδι, η άνυδρη περιοχή τους απέκτησε τεράστια σημασία. Άρχισαν να γίνονται μουσουλμάνοι τον 10ο αιώνα και τον 16ο το ισλάμ είχε κυριαρχήσει στο νότο. Στο βορρά, μια από τις τουρκόφωνες φυλές, οι Τζουνγκάροι, έγιναν βουδιστές.

Το 1750 οι Κινέζοι (δυναστεία των Κινγκ Qing) οι οποίοι θεωρητικά έκαναν κουμάντο στην περιοχή είδαν με ανησυχία την ισχυροποίηση του τοπικού Χαν των Τζουνγκάρων στο βορρά του σημερινού Σινγκιάνγκ. Με το που έβαλαν πόδι οι Τζουνγκάροι στην γειτονική περιοχή που κατοικούσαν Μογγόλοι Χαλκ (την οποία περιοχή οι Κινέζοι θεωρούσαν τελείως δική τους), οι Κινέζοι πήραν αφορμή και κήρυξαν τον πόλεμο.

Κράτησε δέκα χρόνια ο πόλεμος, έληξε με ολοκληρωτική νίκη των Κινέζων και τελείωσε με αφανισμό-γενοκτονία των Τζουνγκάρων. Εκατοντάδες χιλιάδες πληθυσμού αφανίστηκαν, η περιοχή ερήμωσε. Τότε οι Χαν αποφάσισαν να στείλουν δικό τους πληθυσμό στην περιοχή. 

Οι μουσουλμάνοι στα κεντρικά και το νότο γλίτωσαν, πάντως, τη σφαγή. Ο λόγος; Έπαιζαν μπάλα με τους συγγενείς τους γείτονες Ουζμπέκους και Καζάκους, σε περιοχές που ήταν ανεξάρτητα χανάτα (Κοκάντ, Βουχάρα κτλ.), αλλά είχαν αρχίσει ήδη να δέχονται την πίεση των Ρώσων. Οι Κινέζοι δεν ήταν βλάκες να «ερεθίσουν» τον τσάρο εκείνη τη στιγμή.

Αναφλέξεις ...

Από καιρού εις καιρόν γινόταν μια ανάφλεξη στην περιοχή, υποκινούμενη κυρίως από τους ανατολικούς μουσουλμάνους γείτονες. Το 1876 οι Κινέζοι αποφάσισαν να ενώσουν τις δύο περιοχές που ως τότε ήταν χωριστές διοικητικά, δηλαδή την Τζουνγκαρία στο βορρά και την περιοχή της λεκάνης του Ταμίρ στο νότο, σε μια νέα διοικητική περιοχή. Σινγκιάνγκ (Xinjiang) στα κινέζικα σημαίνει ακριβώς «Νέα περιοχή».

Το 1912 η μοναρχία καταλύθηκε στην Κίνα και ιδρύθηκε δημοκρατία. Οι Τούρκοι της περιοχής (έτσι αποκαλούνταν όλες οι μουσουλμανικές φυλές) αποφάσισαν ότι είναι ώρα να αποτινάξουν τον κινέζικο ζυγό και ανακήρυξαν μονομερώς την 1η Δημοκρατία του Ανατολικού Τουρκεστάν.

Εδώ, όμως, βρήκαν αντιμέτωπους και τους Κινέζους και τους Ρώσους (αργότερα Σοβιετικούς). Οι οποίοι δεν ήθελαν να αποτελέσει η εξέγερση παράδειγμα για τους μουσουλμανικούς (και τουρκόφωνους, βεβαίως) λαούς της κεντρικής Ασίας, που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο του τσάρου (και αργότερα των σοβιέτ).

Σημειωτέον, η επαναφορά του ονόματος «Ουιγούροι» είναι… σοβιετικό φρούτο. Όπως είπαμε, στην περιοχή οι κάτοικοι αποκαλούσαν τους εαυτούς τους Τούρκους και από τον 15ο αιώνα το όνομα «Ουιγούροι» είχε ξεχαστεί. Το 1921, σ’ ένα συνέδριο μπολσεβίκων στην Τασκένδη, αποφασίστηκε να επανέλθει ο όρος Ουιγούροι για τους μουσουλμάνους τουρκόφωνους της Κίνας. Το 1934 επισήμως και οι Κινέζοι υιοθέτησαν το παλιό-νέο όνομα.

Χωρίς βοήθεια από πουθενά οι εξεγερμένοι Ουιγούροι το γύρισαν σε αντάρτικο. Οι τελευταίοι υπέκυψαν μόλις το 1937. Νέα προσπάθεια (η 2η Δημοκρατία του Ανατολικού Τουρκεστάν) έγινε το 1944, όταν η Κίνα βρισκόταν στο έλεος των εμφύλιων συρράξεων.

Υποτίθεται ότι οι Σοβιετικοί στήριζαν αυτή την προσπάθεια. Υποτίθεται, διότι το καλοκαίρι του 1949 οι πέντε πιο προβεβλημένοι ηγέτες του κινήματος σκοτώθηκαν μυστηριωδώς σ’ ένα αεροπορικό δυστύχημα με σοβιετικό αεροπλάνο κι άλλοι 30 τοπικοί ηγέτες που είχαν ορκιστεί υποταγή στα σοβιέτ επίσης εξολοθρεύθηκαν.

Ο εποικισμός και το 90% που έγινε 56%

Το 1949 η περιοχή «ειρήνευσε» με τα όπλα των Κινέζων κομουνιστών. Από τότε άρχισε ένα εκτεταμένο πρόγραμμα εποικισμού από Χαν. Οι Ουιγούροι και άλλοι τουρκόφωνοι λαοί (Καζάκοι, Κιργίζιοι κτλ.) από 90% του πληθυσμού τότε, σύμφωνα με την πιο πρόσφατη απογραφή έχουν πέσει στο 56% του πληθυσμού. Σε λίγα χρόνια θα είναι μειονότητα στην ίδια τους τη χώρα.

Υπάρχει ένα αυτονομιστικό κίνημα των Ουιγούρων, που υποστηρίζει ότι η Δημοκρατία του Ανατολικού Τουρκεστάν δεν συνθηκολόγησε ποτέ και βρίσκεται υπό παράνομη κατοχή από την κομουνιστική Κίνα από το 1949. Υπάρχει η Οργάνωση για την Απελευθέρωση του Ανατολικού Τουρκεστάν (θεωρείται τρομοκρατική στην Κίνα και τις πρώην Σοβιετικές δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας), και μια εξόριστη «κυβέρνηση» που εδρεύει στην… Ουάσιγκτον των ΗΠΑ!

Από το 2014 οι Ουιγούροι καταγγέλλουν ότι γίνεται απόπειρα γενοκτονίας εναντίον τους από το κινέζικο καθεστώς. Υπάρχουν νόμοι που τους απαγορεύουν να διαβάζουν βιβλία για το λαό τους, να αφήνουν γενειάδα (!), να διαθέτουν χαλάκι προσευχής. 

Κλειστή για αναξέρτητους δημοσιογράφους

Επίσης η κυβέρνηση του Σι Τζιπίνγκ ίδρυσε τα λεγόμενα «στρατόπεδα αναμόρφωσης», κατασκηνώσεις υποτίθεται, στα οποία ότι οι νέοι Ουιγούροι διδάσκονται τις αξίες του κομουνισμού και αποποιούνται τις τζιχαντιστικές ιδέες. Οι Ουιγούροι λένε ότι αυτά είναι στρατόπεδα συγκέντρωσης και βασανιστηρίων, ώστε να απαρνηθούν τη φυλή τους.

Περιττό να πούμε ότι η περιοχή είναι «κλειστή» για ανεξάρτητους δημοσιογράφους και οι ειδήσεις που φτάνουν από εκεί είναι ελεγχόμενες, είτε από το καθεστώς, είτε από τους Ουιγούρους που «δραπετεύουν» και κάνουν τις καταγγελίες τους.

Μέχρι τώρα, βέβαια, ουδείς έχει ενδιαφερθεί για την τύχη των Ουιγούρων. Το στάτους κβο στην περιοχή, με Κίνα και Ρωσία, ήταν «κόκκινη περιοχή» για να ασχοληθούν οι ΗΠΑ ή γενικά η Δύση. Ξέχωρα από μια «ηθική» υποστήριξη και κάποιες σκόρπιες φωνές, δεν υπήρξε ουσιαστική βοήθεια.

Τώρα, όμως, πιθανότατα το θέμα θα ανοίξει. Οι Ουιγούροι, ως άλλοι Κούρδοι, θα συρθούν σ’ έναν πόλεμο συμφερόντων. Ο οποίος κανείς δεν ξέρει αν θα τους βρει κερδισμένους στο τέλος.

** Δημοσιεύεται στη σελίδα του Αργύρη Παγαρτάνη, στο fb