Δευτέρα, 14 Δεκεμβρίου 2020

«Ξέρεις τι είναι η αγάπη; Είναι αυτό που μπορείς ακόμη να προδώσεις»

Η ΜΑΡΙΑ ΔΕΣΟΥΣΗ ΓΡΑΦΕΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΖΟΝ ΛΕ ΚΑΡΕ, ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ, ΤΗΝ ΠΡΟΔΟΣΙΑ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ «ΑΥΤΟΝΟΗΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ» 

Το 1985, ή κάτι τέτοιο, μπήκα σε ένα αεροπλάνο να πάω να μείνω στην Αγγλία και τότε ήμουν απόλυτα πεπεισμένη ότι ήξερα πάρα πολύ καλά αγγλικά, επειδή είχα πάρει κάτι διπλώματα. Πήρα, λοιπόν, στο αεροπλάνο ένα βιβλίο να διαβάσω και κατάλαβα -με ένα σχετικό πανικό- ότι δεν ήξερα καθόλου αγγλικά, καμία γλώσσα

δεν ξέρεις αν δεν μπορείς: α. να τσακωθείς αποτελεσματικά σε αυτήν και β. να διαβάσεις απρόσκοπτα σε αυτήν.
Ήταν το Honourable Schoolboy, του Τζον Λε Καρέ, το οποίο μου άνοιξε τα μάτια με πολύ περισσότερους του ενός τρόπους. Ο Λε Καρέ, συνειδητοποίησα πολύ αργότερα, έχοντας διαβάσει (μερικές φορές έκαστο) όλα του τα βιβλία, δεν έγραφε για κατασκόπους. Έγραφε για την προδοσία. Έγραφε για το προσωπικό και ιδεολογικό κενό. Έγραφε για την αλλοτρίωση

Έγραφε για ανθρώπους που πρόδωσαν και προδόθηκαν κατ' επανάληψη και με κάθε τρόπο στη ζωή τους, μέχρι που η προδοσία έγινε δεύτερη φύση τους. Την αποδέχθηκαν ως μια φυσιολογική συνθήκη. Έγραφε για ανθρώπους που δεν πίστευαν στην πραγματικότητα σε τίποτα και δεν αισθάνονταν στην πραγματικότητα τίποτα, έτσι είχαν μεγαλώσει και γαλουχηθεί, γι' αυτό και αναζητούσαν την προσωπική ταυτότητά τους στο καθήκον. Ένα καθήκον που υπηρετούσαν τυφλά, εμμονικά, ξέροντας πολύ καλά και οι ίδιοι ότι δεν ήταν απαραίτητα ένα «σωστό» καθήκον. Ήταν, όμως, αυτό μέσα από το οποίο αποκτούσαν υπόσταση. Ήταν αυτό με το οποίο είχαν μια σχέση αγάπης-μίσους, έναν παράλογο, ψυχοπαθολογικό δεσμό, έναν δεσμό τραύματος. 

Το καθήκον έχει ένα ανίκητο πλεονέκτημα: Δεν το εξετάζεις, δεν το αμφισβητείς, δεν σου αφήνει περιθώρια ελευθερίας. Ο ίδιος ο Λε Καρέ είχε μεγαλώσει με δύο άθλιους γονείς, μια μητέρα απούσα και έναν πατέρα ανερμάτιστο και απατεώνα. Τους απεικόνισε και τους δύο με τα πιο μελανά χρώματα στα βιβλία του. Χρόνια αργότερα είχε πει για το Honourable Schoolboy, ότι «ο καλύτερος ψυχαναλυτής θα σας σύστηνε ένθερμα να γράψετε ένα τέτοιο βιβλίο».  

Αυτό που πιθανώς για τον ίδιο ξεκίνησε ως ατομική αυτο-ψυχανάλυση μετατράπηκε σε μια ομαδική ανάλυση του μεταπολεμικού κόσμου: Ποιος είχε δίκιο και ποιος άδικο όταν αυτοί που πολέμησαν το φασισμό αποφάσισαν να στραφούν ο ένας εναντίον του άλλου; Πολύ σύντομα αυτό έπαψε να έχει οποιαδήποτε σημασία. «Η Δύση έχασε το ιδεολογικό της έρεισμα όταν τελείωσε ο Ψυχρός Πόλεμος», είχε πει το 2017 ο ίδιος. «Πολεμώντας εμμονικά την εξάπλωση του κομμουνισμού ξεχάσαμε ποιος είναι ο πραγματικός εχθρός και ο πραγματικός εχθρός είναι ο φασισμός και του δώσαμε χώρο να εξαπλωθεί και πάλι». 

Δεν θα μπορούσα να συστήσω σε κανέναν να μπει στον κόσμο του Λε Καρέ. Αν μπεις υπάρχουν μόνο δύο ενδεχόμενα. Ή δεν θα καταλάβεις τίποτα, ή αν καταλάβεις θα δεις αυτό που ελάχιστοι θέλουν να αντικρίσουν πραγματικά στη ζωή τους:
-Την αμφισβήτηση σκοπών και μέσων που έχουν μάθει να θεωρούν ως αναπόδραστα και νομοτελειακά.
-Την προδοσία ως αυτονόητη συνθήκη επιβίωσης σε έναν κόσμο που έχει χάσει την ανθρωπιά του. 

Ο Τζορτζ Σμάιλι το είχε πει στο πρώτο κιόλας βιβλίο του Λε Καρέ, το The Looking Glass War, πολύ πριν οι δύο τους -συγγραφέας και ήρωας- γίνουν διάσημοι: «Ξέρεις τι είναι η αγάπη; Θα σου πω: Είναι αυτό που μπορείς ακόμη να προδώσεις».

**Το κείμενο της Μαρίας Δεδούση δημοσιεύτηκε στο fb.