Δευτέρα, 26 Αυγούστου 2019

Δημήτρης Ψαθάς κατά Αχιλλέα Μαμάκη, Φρέντυ Γερμανός κατά γιαγιάς!

Ονόματα, μνήμες,  γεγονότα, δημοσιεύματα (που σήμερα φαντάζουν σπάνια), διαξιφισμούς, γλώσσα της εποχής και άλλα άκρως ενδιαφέροντα στοιχεία ανασύρει από το παρελθόν για μια ακόμα φορά ο «Πασατέμπος», τον μπλογκ των ιστοριών, της Ιστορίας και των  μιντιακών αναδρομών. Τις τελευταίες ημέρες παρουσιάζει αυτούσια, με ό,τι πιο κοντά στο πρωτότυπο (δηλαδή σκαναρισμένα αποκόμματα) τρία παλιά δημοσιεύματα
πολύ γνωστών ονομάτων της δημοσιογραφίας και της συγγραφής: Δημήτρης Ψαθάς, Αχιλλέας Μαμάκης, Φρέντυ Γερμανός...

Οι δύο πρώτοι αντιπαρατίθενται για την περίφημη Μαντάμ Σουσού, τη χιουμοριστική καρικατουρίστικη μορφή που δημιούργησε η πένα του Ψαθά και για την οποία δέχτηκε κριτική από τον Μαμάκη σχετικά με την κινηματογραφική (αλλά και παλιότερα τη θεατρική) έκδοσή της.

Ο Γερμανός εμφανίζεται από το πλούσιο αρχείο το pasatempo.wordpress.com με το πρώτο δημόσιο κείμενό του, πριν γίνει επαγγελματίας δημοσιογράφος, σε ηλικία μόλις 19 ετών. Είναι ένα βραβευμένο διήγημά του, που επελέγη σε διαγωνισμό από επιτροπή μεγάλων ονομάτων των Γραμμάτων (θα τα διαβάσετε στο «Πασατέμπος») και το οποίο δημοσιεύτηκε στη φιλολογική σελίδα της Βραδυνής το 1953.

Το πικρό διήγημα του Φρέντυ

Όπως μας πληροφορεί στο κείμενό του ο Άγγελος Μενδρινός, το διήγημα είναι αυτοβιογραφικό του Φρέντυ Γερμανού, που δεν συμπαθούσε τη γιαγιά του, δηλαδή τη μητέρα του πατέρα του. Και τα συναισθήματά του τα βγάζει ζωντανά, αδρά και με πίκρα, στο διήγημά του που είναι πρωτόλειο μεν, αλλά έχει στοιχεία του μεγάλου ταλέντου με το οποίο αναδείχθηκε σε ένα από τα κορυφαία ονόματα της δημοσιογραφίας.

Η αντιπαράθεση Ψαθά-Μαμάκη

Ο Δημήτρης Ψαθάς υπήρξε ιδιαίτερα δημοφιλής χρονογράφος και πολυγραφότατος συγγραφέας. Ο Αχιλλέας Μαμάκης ήταν από τα σημαντικότερα ονόματα της δημοσιογραφίας στον χώρο του Θεάτρου και του Κινηματογράφου. Ουσιαστικά αυτός καθιέρωσε τις θεατρικές στήλες στις εφημερίδες, ενώ οι παλαιότερες γενιές τον θυμούνται για την κυριακάτικη εκπομπή του, το Θέατρο στο Ραδιόφωνο, ένα πραγματικά εμβληματικό πρόγραμμα στην ιστορία της Ραδιοφωνίας. Εξαιρετική εκφορά λόγου, ιδιαίτερο ύφος, ειδήσεις και συνεντεύξεις με μεγάλα καλλιτεχνικά ονόματα.

Μία από τις μεγάλες (σε διάρκεια, εμπορικότητα και αναγνωσιμότητα) συγγραφικές δημιουργίες του Ψαθά ήταν η περίφημη Μαντάμ Σουσού που πορεύτηκε για χρόνια ως ανάγνωσμα, έγινε θεατρικό και στη συνέχεια κινηματογραφική παραγωγή από τον φίλο του συγγραφέα, τον Μανώλη Μεγαλοοικονόμου και από την κινηματογραφική εταιρία του, τη Μέγα Φιλμ. Το έργο, παραγωγής 1948, δεν άρεσε στον Μαμάκη που έκανε στο Έθνος αυστηρή και μακροσκελή κριτική:

«Μόλις αυτή η δημοφιλής καρικατούρα ανέβηκε στη σκηνή –το έγραψα από το 1942 που πρωτοπαίχθηκε από την κ. Κατερίνα– "οι θεαταί εδοκίμασαν απρόοπτη και δυσάρεστη έκπληξι"». Και σε άλλο σημείο αναφέρει: «Στο βιβλίο –αναντίρρητα– η υπερβολή διασκεδάζει. Στην οθόνη όμως φέρνει το εντελώς αντίθετο αποτέλεσμα (...)  Ο ολοζώντανος γελοιογραφικός τύπος του βιβλίου αποβαίνει κακόζηλο, ψεύτικο και τραβηγμένο από τα μαλλιά κατασκεύασμα».

Το αναφέραμε ήδη: τα δημοσιεύματα που φέρνει από το βάθος του χρόνου ο φίλος Άγγελος Μενδρινός, μας παρουσιάζουν στοιχεία, ύφος και γλώσσα της εποχής. Λόγου χάρη ο Μαμάκης γράφει κάπου για τη «φιλότεχνον στοργήν» των χορηγών της ταινίας, δίνει τεχνικά στοιχεία που ξενίζουν σήμερα (η κινηματογραφική εταιρία που έκανε την ταινία, γράφει, «διαθέτει το καλύτερο μηχάνημα λήψης με επτά, παρακαλώ φακούς, αλλά δεν έχουμε τους κατάλληλους τεχνικούς που να ξέρουν να τους χρησιμοποιήσουν όλους»), ενώ αναφέρεται στο κόστος της ταινίας με λίρες! Οι χορηγοί οι οποίοι χρηματοδότησαν τη Σουσού, αναφέρει,  «εξώδευσαν πλέον των 1.700 χρυσών αγγλικών λιρών, ποσόν που για καμιά άλλη εγχώρια ταινία δεν εδαπανήθη ποτέ και για κανένα».

Η απάντηση δια... στόματος Μαντάμ Σουσούς

Ο Ψαθάς απάντησε στον Μαμάκη όχι ως Ψαθάς αλλά ως Μαντάμ Σουσού! Και δεν το έκανε από την πιο πολυδιαβασμένη στήλη της εποχής, δηλαδή από το πρωτοσέλιδο χρονογράφημά του στα Νέα, την εφημερίδα με την πρώτη κυκλοφορία στον ελληνικό Τύπο, αλλά από στήλη που διατηρούσε παράλληλα στο Τραστ του Γέλιου. Η απάντηση της Μαντάμ Σουσούς, με το εξεζητημένο ύφος και φρασεολογία, είναι γεμάτη ειρωνείες και πλάγιες βολές στα όσα έγραψε ο Αχιλλέας Μαμάκης. Ο τελευταίος επανήλθε με ανταπάντηση, αναφέροντας τον μικρό αριθμό εισιτηρίων που έκοψε η ταινία.

Ο «Πασατέμπος» προχωράει ακόμα πιο πέρα, αναζητώντας στοιχεία για τη (χαμένη;) ταινία και τους λόγους που δεν έχει προβληθεί από τα κανάλια, ενώ αναφέρεται και στις επαγγελματικές σχέσεις Ψαθά-Μαμάκη στις οποίες μπορεί να οφείλεται και η «αψιμαχία» τους.

Δείτε εδώ στοιχεία και ολόκληρα τα δημοσιεύματα από τη διαμάχη των δύο δημοσιογράφων.

Δείτε εδώ το αυτοβιογραφικό διήγημα του Φρέντυ Γερμανού και το πώς ο ήρωας του διηγήματος, ο «Σπύρος», τιμώρησε με παράδοξο τρόπο τη στρυφνή κι εκδικητική γιαγιά του και της στέρησε την τελευταία ελπίδα της ζωής της. Μαζί θα βρείτε μια νεανική φωτογραφία του Γερμανού.