Παρασκευή, 5 Οκτωβρίου 2018

Συγγραφείς σταρ

ΟΤΑΝ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ ΕΙΝΑΙ ΠΙΟ ΜΕΓΑΛΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΙΤΛΟ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ  

Τα ευπώλητα βιβλία –τα μπεστ σέλερ όπως ξενόγλωσσα αρχικά μάθαμε να αποκαλούμε το είδος– έχουν ένα θέμα με τα μεγέθη. Ογκώδη σε σελίδες, προφανώς γιατί δικαιολογούν έτσι υψηλότερη τιμή, επιρρεπή στην πολυλογία και με θηριώδη γράμματα στο όνομα των συγγραφέων. Στα εξώφυλλα των βιβλίων της Λένας Μαντά, της Χρύσας Δημουλίδου και άλλων της λαϊκής και εμπορικής
 βιβλιοπαραγωγής, τα γράμματα των ονομάτων είναι υπερτριπλάσια από εκείνα των τίτλων των έργων. Το κακό είναι ότι και ποιοτικοί συγγραφείς υπέκυψαν (αυτοί και οι εκδότες τους) στο πειρασμό να πουλήσουν το όνομα και όχι το θέμα, το μεγάλο κείμενο και όχι την ποιότητα. Όπως ο Γιάννης Καλπούζος, για παράδειγμα, του οποίου το τελευταίο του βιβλίο, το Γινάτι, είναι ογκώδες σε σελίδες, 566 για την ακρίβεια, και το ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΠΟΥΖΟΣ στο εξώφυλλο κυριαρχεί σαν όνομα σταρ σε μαρκίζα κέντρου διασκέδασης. Αναρωτιέμαι, αφού τα γράμματα στο όνομα του Καλπούζου καταλαμβάνουν ύψος τριών εκατοστών, ποιο θα έπρεπε να ήταν το ύψος στο όνομα του Παπαδιαμάντη αν ζούσε και έγραφε σήμερα με την επιτυχία που έγραψε στην εποχή του.

Από πλευράς περιεχομένου το βιβλίο είναι εξαιρετικό για τα ιστορικά του στοιχεία, ολοφάνερα αποτέλεσμα βαθιάς έρευνας στην ιστορία των Ιωαννίνων. Γεγονότα εκατό χρόνων πίσω, πρόσωπα, καταστάσεις σε μια μικτή κοινωνία Ελλήνων και Τούρκων, συνήθειες, έθιμα, ονομασίες περιοχών, δρόμων, καταστημάτων, περιγράφονται με λεπτομέρειες σαν να τις είχε ζήσει ο ίδιος ο συγγραφέας.

Στην πλοκή, όμως, αρχίζει το δράμα! Η προσπάθεια του Καλπούζου να συνθέσει μια ιστορία απαγορευμένου έρωτα με στοιχεία αστυνομικού μυθιστορήματος, ρίχνει το επίπεδο της αφήγησης που καταφεύγει σε υπερβολές. Όπου, για παράδειγμα, ένας πιστός σκύλος στα Γιάννινα βρίσκει μετά από πολλές ημέρες, και χιλιόμετρα μακριά (σε ένα έρημο μέρος του «Πουθενά»), το αιχμάλωτο αφεντικό του που έχει απαχθεί από σκληρούς αδίστακτους ληστές, σκοτώνει έναν λήσταρχο δαγκώνοντάς τον στο λαιμό, βοηθάει στην εξόντωση του άλλου και γίνεται ήρωας. Οι ευκολίες στην αφήγηση φτάνουν στα όρια της αφέλειας,. Έτσι, οι κακοί γίνονται από τη μια στιγμή στην άλλη καλοί και η πλούσια εκχριστιανισμένη Μουσουλμάνα μεγαλοκυρά, ρωτάει τη νεοπροσληφθείσα  υπηρέτριά της «θέλεις να γίνεις η πρώτη Ελληνίδα φίλη μου;» και, φυσικά, «ναι, πώς δεν θέλω;» απαντά το φτωκόριτσο που δεν είχε στον ήλιο μοίρα.  Και από τότε έγιναν αχώριστες σαν παλιές καλές συμμαθήτριες που δεν χώρισαν ποτέ στη ζωή τους!

Διαβάσαμε θριαμβευτικές κριτικές για το Γινάτι και τον Σοφό της λίμνης, όπως είναι ο πλήρης τίτλος του βιβλίου, και εγκώμια για τη γλώσσα του. Μια γλώσσα, πάντως, άλλες φορές επιτηδευμένα λόγια, με «καζαντζακικό» στόμφο, και άλλοτε επίπεδη, εφημεριδίστικη και δασκαλίστικη. Γιατί, κατά διαστήματα είναι σαν να δίνει μαθήματα Ελληνικών και ετυμολογίας, έτσι ξαφνικά, στη ροή της αφήγησης, ενώ ορισμένες ιστορικές αναφορές παρατίθενται και αυτές σαν ανάγνωση από βιβλίο Ιστορίας.

Παρόλα αυτά, δεν θα αποθαρρύνουμε τους φίλους της βιβλιογραφίας του Καλπούζου να διαβάσουν το νέο του έργο, το αντίθετο θα λέγαμε: να το διαβάσουν, τουλάχιστον για τον ιστορικό του πλούτο που είναι τεράστιος και σε πολλά σημεία εκπληκτικός. Όμως, δεν μπορούμε να δεχτούμε αυτό τη μεγαλοσύνη του συγγραφέα-σταρ που προσδίδουν οι εκδότες σε ορισμένους. Και μεγαλώνουν τα γράμματα του ονόματός τους σαν να πουλάει αυτό μόνο και όχι το έργο τους. Αλλά η λογοτεχνία –η σοβαρή και όχι εκείνη του επίπεδου τηλεοπτικής σαπουνόπερας– δεν έχει ανάγκη από συγγραφείς-σταρ. Η, τουλάχιστον, δεν θα πρέπει να έχει ανάγκη.

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ 1: Μην τους στύβετε βρε παιδιά (εκδότες) τους συγγραφείς όταν αρχίζουν και πουλάνε. Αφήστε τους λίγο να ξαποστάσουν, να μαζέψουν μέσα τους υλικό και μετά ξαναγράφουν. Δεν λέω να γίνονται «Ζυράννα Ζατέλη» σε περιοδικότητα εκδόσεων, αλλά μια λιγότερο παραγωγική γραφή μόνο ποιότητα θα προσφέρει στα κείμενά τους,.

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ 2: Μετά τον Καλπούζο διαβάζω το τελευταίο βιβλίο του Κουβανού Λεονάρδο Παδούρα, και είναι αναπόφευκτη η σύγκριση –αναπόφευκτη λόγω χρονικής εγγύτητας της μιας ανάγνωσης με την άλλη. Η διαφάνεια του χρόνου, όπως είναι ο τίτλος του βιβλίου, έχει και αυτή ιστορικά στοιχεία, έρευνα στο παρελθόν, αστυνομική πλοκή (εκεί να δεις), έρωτες, περιγραφή ακραίων κοινωνικών καταστάσεων, αναδρομή σε απώτατο παρελθόν, αλλά μαζί με όλα αυτά έχει μια καταπληκτική γραφή. Τόσο καταπληκτική που αν είσαι παντός είδους γραφιάς –συγγραφέας, δημοσιογράφος και ό,τι άλλο–  κομπλεξάρεσαι. Και λες, «και εγώ γράφω αλλά σιγά το πράγμα». Βέβαια σε αυτό το θαυμάσιο γράψιμο έχει συμμετοχή η εξίσου θαυμάσια μετάφραση. Γιατί ο ματαφραστής (Κώστας Αθανασίου, εν προκειμένω) είναι και αυτός συγγραφέας, είναι δημιουργός. Μπορεί ανάλογα με το επίπεδό του να υπηρετήσει αριστουργήματα ή να τα χαντακώσει.

Ακολουθήσετε το μπλογκ στη σελίδα του στο faceboook, δηλώστε το αν σας αρέσει