Κυριακή, 26 Αυγούστου 2018

Αποθέωση μιας «δημοσιογραφικής» ταινίας ιστορικής μνήμης

Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΙΟΥ ΑΛΕΞΗΣ ΔΕΡΜΕΝΤΖΟΓΛΟΥ ΓΙΑ ΤΟ «ΕΝΑ ΔΕΝΤΡΟ ΘΥΜΑΤΑΙ», ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΥ ΚΩΣΤΑ ΦΟΛΛΑ

Ο Αλέξης Δερμεντζόγλου είναι ένας από τους έγκυρους κριτικούς κινηματογράφου. Θεσσαλονικιός, αλλά ως δημοσιογραφική οντότητα έχει πανελλήνια εμβέλεια. Τον ξέρουμε και από τις τηλεοπτικές παρουσίες του και από τα κείμενά του (παλιότερα, αν δεν κάνουμε λάθος –μπορεί και να
κάνουμε, αλλά τι σημασία έχει;–, ήταν κριτικός κινηματογράφου στην ημερήσια Θεσσαλονίκη των καλών ημερών και του υψηλού κύρους που η μεγάλη βορειοελλαδίτικη δημοκρατική εφημερίδα ακόμα διατηρούσε). Είναι δημοσιογράφος ιδιαίτερα ενημερωμένος στο χώρο του και άφθαρτος. Πριν κάποια χρόνια είχε πραγματοποιήσει μετωπική επίθεση σε εκείνους τους κριτικούς και την κριτική που συμπορεύονται με τις εταιρίες παραγωγής και διακίνησης ταινιών. (Για την κριτική -όποια και να είναι: κινηματογραφική, θεατρική ή βιβλιογραφική- και εμείς διατηρούμε επιφυλάξεις και το έχουμε γράψει)

Τα αναφέρουμε αυτά, επειδή έχει σημασία ποιος το λέει και τι λέει. Πρόκειται για την κριτική που έκανε ο Αλέξης Δερμεντζόγλου στο Ένα Δέντρο θυμάται. (Με την ευκαιρία να προσθέσουμε ότι σήμερα, Κυριακή, η ταινία προβάλλεται στο δημοφιλές Διεθνές Ντοκιμαντέρ Φεστιβάλ του Καστελόριζου). Είναι το ντοκιμαντέρ του φίλου μας, συνάδελφου και συνεργάτη Κώστα Φόλλα, ενός ανθρώπου που είχε δείξει τις δεξιότητές του μόνο στη δημοσιογραφία (είναι αθλητικός συντάκτης) και η πρώτη κινηματογραφική δουλειά του ξεκίνησε από αφετηρία… μείον μηδέν. Αλλά χωρίς να το καταλάβει ο ίδιος, χωρίς να το περιμένουμε οι λίγοι φίλοι που ξέραμε τι ετοίμαζε, η δουλειά του απογειώθηκε και απλώθηκε ακόμα και πέρα από την Ελλάδα.

Ο κ. Δερμεντζόγλου δεν γνωρίζει τον Φόλλα, ούτε κατ’ όνομα. Συνεπώς, δεν είχε καν συναισθηματική δέσμευση για να γράψει κριτική και, μάλιστα, ιδιαίτερα εγκωμιαστική. Αλλά αποθέωσε το «Δέντρο». Αφιερώστε λίγο από τον διαδικτυακό σας χρόνο για να διαβάσετε την κριτική που ακολουθεί και που δημοσιεύτηκε στο σάιτ του Κέντρου Μελετών και Ερευνών για το Σινεμά. Είναι μια από τις πολλές αναγνωρίσεις που έχει κερδίσει το Δέντρο.

Η κριτική του Αλέξη Δερμεντζόγλου

Συνεχίζοντας τώρα την περιήγηση μας στις ελληνικές ταινίες του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ, κάνω στάση με θαυμασμό και σεβασμό στο Ένα δέντρο θυμάται του κ. Φόλλα, που είναι η πρώτη του ταινία σε παγκόσμια πρεμιέρα. Είναι ένα από τα πιο συγκλονιστικά ντοκουμέντα που έχω δει σε διεθνές επίπεδο, τόσο σε επίπεδο έρευνας, εξαιρετικών εικόνων, αλλά και ενορχήστρωσης του όλου υλικού. Το Μάιο του 1942, κομάντος που πέταξαν από την Αγγλία, τραυμάτισαν θανάσιμα τον αρχηγό του προτεκτοράτου Βοημίας-Σουδητίας (Τσεχοσλοβακίας) και επιστήθιο φίλο του Χίτλερ, Χάινριχ, που πέθανε στις αρχές Ιουνίου.

Από ένα πραγματικά μοιραίο λάθος της Ιστορίας, εξαιτίας ενός ερωτικού γράμματος που ελέγχτηκε, οι Γερμανοί θεώρησαν ότι οι δράστες είχαν σχέση με το χωριό Λίντιτζε, ένα πολύ όμορφο προάστιο της Πράγας. Σύμφωνα με προσωπική εντολή του Χίτλερ, το χωριό διαλύθηκε εις τα εξ ων συνετέθη, ενώ κινηματογραφικό συνεργείο τραβούσε τα κατορθώματα των Γερμανών σε φιλμ. Εκτελέσεις και εκτοπίσεις σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, εκγερμανισμός των μικρών παιδιών ήταν μέσα στο σχέδιο. Μια από τις φρικαλεότητες που διαπράχτηκαν, που ξεπερνά τα όρια της ανωμαλίας, είναι ότι ανατινάχτηκε το νεκροταφείο του Λίντιτζε. Οι τυμβωρύχοι κομμάτιασαν τα σώματα των νεκρών και έπαιζαν μπάλα με τα κρανία. Το Λίντιτζε ξανακτίστηκε χάρη σε διεθνείς εράνους και αδελφοποιήθηκε με το δικό μας τραγικό Δίστομο.

Η έρευνα του κ. Φόλλα είναι εξονυχιστική, οι συνεντεύξεις είναι αποκαλυπτικές, συνταρακτικό το φιλμάκι που τράβηξαν οι Γερμανοί και κατατέθηκε ως πειστήριο στη δίκη της Νυρεμβέργης, το μοντάζ είναι θαυμάσιο και η συνοχή της ταινίας πολύ συμπαγής. Ο σκηνοθέτης με εξαιρετική δομή δίνει στο ντοκιμαντέρ του μια αίσθηση ταινίας του φανταστικού, αλλά και οδοιπορικού αναζήτησης της χαμένης πατρίδας και της χαμένης ταυτότητας. Επαναλαμβάνω πως πρόκειται για μια συνταρακτική δημιουργία, που δίνει το μέτρο και τις δυνατότητες του σύγχρονου ντοκιμαντέρ και που πρέπει να δουν οι πάντες.

Αφού συγχαρώ γραπτώς τον σκηνοθέτη, του διατυπώνω μια μικρή ένσταση: Γιατί άραγε χαρακτηρίζει αυτό το μεγάλο αντιστασιακό συμβάν ως έγκλημα; Να θυμίσω ότι η επιχείρηση Ανθρωποειδές, όπως ονομάστηκε η εκτέλεση-τιμωρία του Χάινριχ, ενέπνευσε τέσσερις τουλάχιστον ταινίες. Την πρώτη εξ αυτών με τον τίτλο Και οι δήμιοι πεθαίνουν, σε σενάριο Μπέρτολντ Μπρεχτ και σκηνοθεσία Φριτς Λανγκ, προβλήθηκε το 1943, και επειδή ήταν η πρώτη σημαντική επιτυχία των Συμμάχων, τόνωσε πολύ τους μαστιζόμενους στην Ευρώπη λαούς, κοινοποιώντας και σ’ αυτούς πως ένας τύραννος είναι ήδη νεκρός!

** Στη φωτογραφία το Λίντιτσε σήμερα