Παρασκευή, 31 Αυγούστου 2018

Επέτειος μιας ιστορικής πρεμιέρας

Σαν σήμερα πριν από ενενήντα χρόνια έγινε η αρχή για την ανάδειξη και την παγκόσμια αναγνώριση μιας θεατρικής διάνοιας που ανέτρεψε τις αντιλήψεις για το  Θέατρο, όπως ο κόσμος το γνώριζε ώς τότε. Στις 31 Αυγούστου 1928, η
πρεμιέρα της Όπερας της Πεντάρας στο Βερολίνο, στο Τεάτερ Σιφμπάουερνταμ (Θέατρο των Φραγμάτων των  Ναυπηγών) απογείωσε το συγγραφικό ταλέντο του Μπέρτολντ Μπρεχτ, που ώς τότε είχε αξιόλογο έργο, αλλά όχι διαδεδομένο στον βαθμό που έγινε αργότερα. Ένα από αυτά ήταν ο Θρύλος του νεκρού στρατιώτη, η μπαλάντα για ένα νεκρό κορμί που το ξέθαψαν και τον έκριναν κατάλληλο για πόλεμο «γιατί ο Κάιζερ είχε ανάγκη για περισσότερο κρέας για τα κανόνια». Ο στίχος του Μπρεχτ ήταν συγκλονιστικός και πέτυχε αυτό που επιδίωκε: να προσεγγίσει τον θεατή με «μια γροθιά στο στομάχι της μπουρζουαζίας» όπως θα έλεγε ο ίδιος, και με εκείνο το καινοφανές είδος που ονομάστηκε «Επικό θέατρο»:

«Έχυσαν λίγο κονιάκ μες στο λαιμό του/ το σάπιο σώμα για να σηκωθεί./ Δυο ρωμαλέες νοσοκόμες τα χέρια του άρπαξαν/ και το μισόγυμνο κορμί./ Το σάπιο σώμα βρώμαγε/ γι αυτό κι ένας παπάς/ βάδιζε μπρος κουτσαίνοντας/ και πάνω του θυμιάτιζε/ την μπόχα του νεκρού για να σκεπάσει».

Η Όπερα της Πεντάρας έκανε διάσημους τον Μπρεχτ και τον παντοτινό του συνεργάτη, τον Κουρτ Βάιλ, που σύνθεσε τη μουσική της παράστασης και των περισσότερων έργων του Μπρεχτ. Στο ανέβασμα δεν έλειψαν οι περιπέτειες. Από το βιβλίου του Μάρτιν Έσλιν «Μπρεχτ – Ο άνθρωπος και το έργο του», αντιγράφουμε:

«Το Τεάτερ αμ Σιφμπάουερνταμ αποφάσισε να ριψοκινδυνέψει το ανέβασμα ενός τόσο ασυνήθιστου και καινοφανούς έργου, μα στη διάρκεια των δοκιμών, που τις κατέτρεχαν όλων των ειδών οι ατυχίες, με τους πρωταγωνιστές να αρρωσταίνουν και να αντικαθίστανται όπως όπως, η διεύθυνση του θεάτρου άρχισε να αμφιβάλει για το όλο τόλμημα, και συζητούσε το ενδεχόμενο να το αναβάλλει την τελευταία στιγμή. Τελικά η πρεμιέρα δόθηκε, και Η Όπερα της Πεντάρας έγινε αμέσως επιτυχία. Κράτησε όσο δεν κράτησε κανένα άλλο έργο στην ιστορία του Βερολινέζικου θεάτρου, η σπάνια περίπτωση ενός έργου που προοριζόταν να χαρακτηριστεί σοβαρή πρωτοποριακή τέχνη και κατόρθωσε να γίνει λαϊκή επιτυχία». 

Θύελλες

Η Όπερα της Πεντάρας (που ήταν διασκευή της Όπερας του ζητιάνου, του Βρετανού Τζον Γκέι) προκάλεσε θύελλες! Πέρα από τις καλές κριτικές υπήρξαν και μύδροι εναντίον του δραματουργού. Ο Εσλιν γράφει:

«Ο Μπρεχτ αποθρασύνθηκε από την ξαφνική επιτυχία. Άρχισε να υποπτεύεται τα κίνητρα των κριτικών που δεν ανήκαν στον γενικό υμνητικό χώρο τω άλλων κριτικών, ιδιαίτερα εκείνους που ανήκαν στην αριστερά και τους θεωρούσε φυσικούς του συμμάχους».

Μερικούς μήνες αργότερα, ο Μπρεχτ κατηγορήθηκε για λογοκλοπή με την αποκάλυψη ότι ολόκληρα κομμάτια της Όπερας της Πεντάρας ήταν παρμένα από μια μπαλάντα του Βιγιόν, Γάλλου ποιητή του Μεσαίωνα. Αυτό δεν το αρνήθηκε ο Μπρεχτ αναφέροντας ότι από τους 625 στίχους οι 25 ήταν ίδιοι με τη μετάφραση της μπαλάντας. Και ειρωνικά ανέφερε ότι  αυτό οφείλεται «στην ανιδιοτέλεια που με διακρίνει στα ζητήματα της πνευματικής ιδιοκτησίας». (Σε απάντηση, λογοτεχνικό περιοδικό δημοσίευσε αυτούσιους στίχους του Μπρεχτ με την υπογραφή άλλου ποιητή, ειρωνευόμενο έτσι τα περί ανιδιοτέλειας στα ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας).

Η ταινία

Επεισοδιακή ήταν και η μεταφορά της Όπερας της Πεντάρας στον κινηματογράφο από τη «Νέρων Φιλμ» (τι ονομασία!) με δικαστικές μάχες, καθώς ο Μπρεχτ ήθελε να έχει όχι μόνο μια γενική κατεύθυνση στο σενάριο, αλλά ουσιαστικές παρεμβάσεις στη διαμόρφωση του. Τελικά η ταινία αποτέλεσε μεγάλη εμπορική επιτυχία, αλλά από την άλλη προκάλεσε αντιδράσεις σε ιδεολογικό επίπεδο. Διαβάζουμε κάτι ακόμα από το βιβλίο του Έσλιν:

«Η ταινία τελείωσε και αμέσως αποδείχτηκε θρίαμβος. Είχε χρησιμοποιήσει πολύ υλικό από τη νέα γραμμή που είχε δώσει ο Μπρεχτ στο στόρι, αλλά σύμφωνα με τη άποψη του Μπρεχτ, σε πολύ ωραιοποιημένη φόρμα. Τότε ξέσπασε διαμάχη. Ο ένθερμος φίλος και σθεναρός υποστηρικτής του Μπρεχτ, ο Χέρμπερτ Ίχεριγκ, έκανε βίαιη επίθεση στον πασίγνωστο κομμουνιστή σεναρίστα Μπέλα Μπάλαζ, κατηγορώντας τον πως πρόδωσε το αριστερό κίνημα και βοήθησε να ολοκληρωθεί ο ευνουχισμός ενός αριστερού έργου προς όφελος των καπιταλιστών».

Αυτά, τα πολύ λίγα, εις μνήμην...

Ακολουθήσετε το μπλογκ στη σελίδα του στο faceboook, δηλώστε το αν σας αρέσει