Κυριακή, 9 Απριλίου 2017

Αυτά αλλάζει ο σουλτάνος

ΠΩΣ Ο ΕΡΝΤΟΓΑΝ ΚΟΒΕΙ ΤΟ ΚΟΣΤΟΥΜΙ ΣΤΑ ΜΕΤΡΑ ΤΟΥ - ΟΙ ΔΙΟΡΙΣΜΕΝΟΙ ΔΙΚΑΣΤΕΣ ΚΑΙ Η ΒΟΥΛΗ ΠΟΥ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΛΕΓΞΕΙ

του ΑΡΓΥΡΗ ΠΑΓΑΡΤΑΝΗ

Την επόμενη Κυριακή η Τουρκία οδηγείται στις κάλπες. Τα εκατομμύρια των γειτόνων μας καλούνται να αποφασίσουν για το αν θέλουν το πολίτευμα της πατρίδας τους να μετατραπεί από προεδρευόμενη κοινοβουλευτική δημοκρατία σε προεδρική δημοκρατία. Λέξεις και έννοιες που μοιάζουν, αλλά κρύβουν πολλές, ριζικές αλλαγές. Γι’ αυτό και ο
Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει «λυσσάξει», κατά το λαϊκώς λεγόμενο, να γίνει το δικό του, να επικρατήσει το «ναι» και να περάσουν οι αλλαγές.
Αλήθεια, ποιες είναι αυτές οι αλλαγές; Πώς μέσα απ’ αυτές θα ισχυροποιηθεί ο Ερντογάν, που πλέον θα μοιάζει πραγματικά με σουλτάνο και απόλυτο αφέντη της χώρας του; Και πώς αν περάσουν αυτές οι αλλαγές θα εξαλειφθεί οποιοσδήποτε έλεγχος μπορεί να γίνει προς το πρόσωπό του;
Στην ουσία ο Ερντογάν έχει διπλό σκοπό με το συγκεκριμένο δημοψήφισμα. Πρώτον, να πάρει μια ηχηρή έγκριση του λαού γι’ αυτά που έχει κάνει ώς τώρα, από τότε που η εξουσία του απειλήθηκε με την απόπειρα πραξικοπήματος που κατέστειλε. Είναι κάτι που θα χρησιμοποιήσει και στη διεθνή σκηνή, προκειμένου να πείσει ότι ο λαός είναι μαζί του. Δεύτερον, να απλοποιήσει τόσο πολύ τις διαδικασίες εξουσίας, που στο μέλλον ούτε ο ίδιος, ούτε οι διάδοχοί του να μπλέκουν με πολύπλοκα πράγματα, όπως π.χ. να χρειάζεται να πείσουν τη Εθνοσυνέλευση για μια τους απόφαση ή να διορίζουν αχυράνθρωπους ως πρωθυπουργούς…

Κυβέρνηση χωρίς κοινοβούλιο 

Ο Ερντογάν επιδιώκει ένα ακόμα πιο προσωποπαγές κράτος. Με έναν πρόεδρο που… τα κάνει όλα και συμφέρει: Είναι επικεφαλής και του κράτους και της κυβέρνησης, διορίζει αντιπροέδρους και υπουργούς, εκδίδει εκτελεστικά διατάγματα και, κυρίως, έχει το δικαίωμα να διαλύει την Εθνοσυνέλευση, εκτός αν η ίδια αποφασίσει να… διαλυθεί από μόνη της, χωρίς τη γνώμη του! Αν μένει λιγότερος από ένας χρόνος μέχρι τη διεξαγωγή των νέων εκλογών, τότε ο πρόεδρος κυβερνά μόνος του χωρίς κοινοβούλιο, εκτός αν αποφασίσει ο ίδιος τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών.
Εννοείται ότι ως εκλεγμένος πρόεδρος για να τα κάνει όλα αυτά, δεν χρειάζεται να αποποιείται την κομματική του ταυτότητα. Κάτι τέτοιο ισχύει σήμερα, έστω και στα χαρτιά. Ο Ερντογάν δεν είναι μέλος του AKP, του κόμματος που ο ίδιος ίδρυσε και καθιέρωσε ως ηγεμονικό τις τελευταίες δεκαετίες.

Ανεξέλεγκτος από τη Βουλή 

Το κερασάκι στην τούρτα, όμως, είναι άλλο: Η Βουλή δεν μπορεί να ελέγξει τις πράξεις του προέδρου, παρά μόνο όταν εξασφαλιστεί πλειοψηφία των 2/3 (400 στους 600 βουλευτές), η οποία πρακτικά είναι αδύνατη! Οι ελεγκτικές της δυνατότητες φτάνουν μέχρι τον (διορισμένο, για να μην ξεχνιόμαστε) αντιπρόεδρο και τους υπουργούς. Το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να συναινεί στα προεδρικά διατάγματα και. Σε ελάχιστες περιπτώσεις υπερισχύει η δική της γνώμη έναντι αυτής του προέδρου. Για παράδειγμα, έγκριση από το κοινοβούλιο χρειάζονται τα εκτελεστικά διατάγματα του προέδρου μόνο όταν εκδίδονται σε καιρό πολέμου

Οι βουλευτές αυξάνονται από 550 σε 600, όμως γίνεται αντιληπτό ότι ο ρόλος τους περιορίζεται. Ουσιαστικά μετατρέπονται σε σώμα συμβουλευτικό στις πράξεις και τις αποφάσεις του προέδρου, που μπορεί να του πάει κόντρα μόνο σε ελάχιστες περιπτώσεις. Δεν ισχύει καν η διάταξη για εμπιστοσύνη της Εθνοσυνέλευσης προς την κυβέρνηση! Δηλαδή μπορεί ένας εκλεγμένος πρόεδρος να κάνει ό,τι θέλει χωρίς να είναι αναγκαία η έγκριση της πλειοψηφίας της βουλής για τα όσα αποφασίζει.

Διορισμός δικαστών 

Για να χρυσωθεί το χάπι, βέβαια, υπάρχει πρόταση για αύξηση της βουλευτικής θητείας από τέσσερα σε πέντε χρόνια, έτσι ώστε κάθε στιγμή οι βουλευτικές εκλογές να συμπίπτουν απόλυτα με τις προεδρικές. Επίσης, όποιος διορίζεται υπουργός χάνει αυτόματα τη βουλευτική του ιδιότητα και αντικαθίσταται από τον επιλαχόντα στην περιφέρειά του. Είναι φανερό ότι σύμφωνα με τις νέες συνταγματικές διατάξεις δεν πρέπει να υπάρχει η παραμικρή σχέση μεταξύ προέδρου, κυβέρνησης και Εθνοσυνέλευσης.

Η μόνη εξουσία που μπορεί να ελέγξει άμεσα τον πρόεδρο είναι η δικαστική. Και γι’ αυτό, όμως, έχει προνοήσει ο σουλτάνος. Υπάρχει σχετική διάταξη, σύμφωνα με την οποία τα μέλη του συνταγματικού δικαστηρίου μειώνονται από 17 σε 15 και τα 12 απ’ αυτά διορίζονται από (ποιον άλλο;) τον πρόεδρο! Με το 80% των ανώτατων δικαστών ελεγχόμενο απόλυτα απ’ αυτόν κι ενώ χρειάζεται πλειοψηφία των 2/3 για να κινηθούν οι διαδικασίες ελέγχου, προφανώς ο Ερντογάν ή ο εκάστοτε πρόεδρος μπορεί να κοιμάται ήσυχος.

Η τελευταία παγίδα έχει να κάνει με τον διοικητικό έλεγχο του κράτους. Ο πρόεδρος έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί επαρχίες και περιφέρειες εντός του κράτους, άρα και τυπικά να κόβει και να ράβει τις εκλογικές περιφέρειες (που ταυτίζονται με τις επαρχίες) όπως τον βολεύουν, για να εξασφαλίσει περισσότερη κοινοβουλευτική δύναμη στις επόμενες εκλογές.
Ο Ερντογάν έκοψε το κοστούμι όπως το ήθελε. Το θέμα είναι αν οι Τούρκοι θα τον βοηθήσουν να το φορέσει ή θα το πετάξουν στη ντουλάπα.

(*) Δημοσιεύεται στη Live Sport της Κυριακής με τίτλο «Δημοψήφισμα γεμάτο από παγίδες»