Πέμπτη, 6 Απριλίου 2017

Ο κινηματογράφος του δρόμου

ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ-ΤΑΞΙΔΙΩΤΕΣ ΔΕΝ ΣΤΕΚΟΝΤΑΙ ΕΥΚΟΛΑ, ΠΛΗΤΤΟΥΝ, ΚΟΥΡΑΖΟΝΤΑΙ, ΕΧΟΥΝ ΑΝΑΓΚΗ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ

της  ΜΑΡΙΑΣ ΔΕΔΟΥΣΗ 

Ένας αγαπημένος άνθρωπος μού πήρε αυτό το βιβλίο, είναι "πολύ Μαρία", μου είπε, δεν ξέρω αν είναι πολύ Μαρία τα road movies, ή πολύ road movie η Μαρία, σημασία έχει ότι όπως λιαζόμουνα σήμερα και το διάβαζα, έκανα κάτι σκέψεις, που σημαίνει φτιάξτε καφέ and bear with me...
Είναι αλήθεια ότι ο κινηματογράφος του δρόμου άνθισε στην Αμερική μετά τον πόλεμο, όταν οι υπνωτικοί interstate αυτοκινητόδρομοι πρόσφεραν τις
ιδανικές συνθήκες -τεχνικά κυρίως- στο συγκεκριμένο μέσο να απεικονίσει την ανθρώπινη αναζήτηση. Ή απόδραση. Ή επιστροφή. Κάπου εκεί, ο “δρόμος” έγινε πόπιουλαρ, με τον τρόπο που μόνο η εικόνα μπορεί να κάνει κάτι πόλπιουλαρ. Του κινηματογράφου, όμως, είχε προηγηθεί κατά πολύ η λογοτεχνία, ο δρόμος είναι τόσο παλιός στη μυθοπλασία όσο και η ίδια η μυθοπλασία, από την Οδύσσεια κιόλας ο άνθρωπος περιπλανιόταν και κάθε του στάση, για βενζίνη, κατούρημα ή ξεκούραση ήταν μια μικρή περιπέτεια μέσα στη μεγάλη περιπέτεια που είναι η ίδια η ζωή. Αυτό είναι ο δρόμος. Η ζωή. Και το ταξίδι είναι κατ' αρχάς εσωτερικό και δεν έχει να κάνει ούτε με το μέσο ούτε με το γεωγραφικό στίγμα. Όπως -διαβάζω στο βιβλιαράκι μου- έκτακτα το έθεσε ο Γκοντάρ, "το σημαντικό είναι να αντιλαμβάνεσαι ότι ζεις. Στο μεγαλύτερο μέρος της ημέρας την ξεχνάμε αυτήν την αλήθεια, η οποία αναδύεται όταν βλέπεις ξαφνικά ένα σπίτι ή ένα κόκκινο φανάρι και νιώθεις ζωντανός για μια στιγμή."

Έχω μεγαλώσει αρκετά για να ξέρω ότι δεν αντιλαμβάνονται όλοι οι άνθρωποι τη ζωή με τον ίδιο τρόπο. Κάποιοι επιλέγουν ν' αράξουν στην πρώτη κωμόπολη που θα βρουν μπροστά τους, κάποιοι δεν φεύγουν ποτέ από το hometown τους, τα ταξίδια είναι κουραστικό και συχνά επικίνδυνο πράγμα και δεν το αντέχουν όλοι αυτό. Πολλοί κουράζονται στα μισά του δρόμου, είναι το γνωστό "δεν γαμιέται, βαρέθηκα". Κάποιοι άλλοι αποφασίζουν να βγουν στο δρόμο την πιο απροσδόκητη στιγμή, όταν κανείς δεν το περιμένει απ' αυτούς. Θυμάμαι πόση εντύπωση μου είχε κάνει ο “Συμβιβασμός" του Καζάν, πρέπει να 'μουν 15-16 όταν τον διάβασα, σκέφτηκα τότε ότι είναι αυτονόητο να ξυπνήσεις ένα πρωί και να κραυγάσεις “φτου ξελεφτερία” αν έχεις παγιδεύσει τον εαυτό σου σε συμβάσεις.

Τσου, δεν είναι. Κι αν τότε θεώρησα ήρωα τον Αμερικανό αστό που διαλύει το σύμπαν γύρω του για να ζήσει τη ζωή του όπως θέλει, σήμερα μάλλον θεωρώ ήρωες αυτούς που δεν διαλύουν τίποτα και κάθονται στ’ αυγά τους και διεκπεραιώνουν τη ζωή όπως την έφτιαξαν, είναι κάποιου είδους συνέπεια αυτή, που έχει το νόημά της. Άλλωστε, στα έργα, ακόμα και σ’ αυτά του δρόμου, υπάρχει ο ταξιδευτής, που στέκεται ελάχιστα στους σταθμούς και συναντά άπειρους ανθρώπους όπου περνά, αλλά υπάρχει και ο βενζινάς στη μέση του πουθενά, που βλέπει τους ταξιδιώτες να περνούν, χωρίς ο ίδιος να κουνηθεί ποτέ. Εξίσου απαραίτητοι και οι δύο ρόλοι, το μόνο που αλλάζει είναι η σκοπιά της κάμερας.
Ταξίδια και τα δύο.

Πρέπει να υπάρχει κάποιος προορισμός; Ο Καβάφης μας είπε όχι απαραίτητα, το ταξίδι το ίδιο είναι που έχει σημασία. Ο Καβάφης είχε κι αυτός το δικό του τρόπο να βλέπει τα πράγματα, ήταν ταλαιπωρημένη ψυχή άλλωστε, δυσκολευόταν να βρει το στίγμα ανάμεσα σ’ αυτό που ο ίδιος ήταν στην πραγματικότητα και σ’ αυτό που πίστευε ότι έπρεπε να είναι, κι αυτό ήταν το δικό του, ταραγμένο ταξίδι. Ο προορισμός υπάρχει, βέβαια, είναι κοινός για όλους μας, αλλά αρνούμαστε κατά κανόνα να τον αποδεχτούμε, γι αυτό εφευρίσκουμε εικονικούς προορισμούς ανάμεσα στο τώρα και στο τέλος. Κανείς δεν μας είπε τι απέγιναν ο Οδυσσέας και η Πηνελόπη μετά το χάπι εντ της Οδύσσειας. Έμειναν άραγε μαζί μέχρι τα βαθιά τους γεράματα, ή βαρέθηκαν τη ζωή τους και χώρισαν σ΄ έξι μήνες; Θα έπαιζα όλα μου τα λεφτά στο δεύτερο.

Οι άνθρωποι-ταξιδιώτες δεν στέκονται εύκολα, πλήττουν, κουράζονται, έχουν ανάγκη την κίνηση, δεν βλέπουν -αργά ή γρήγορα- την ώρα να ξαναβγούν στο δρόμο. Το ταξίδι γίνεται αυτοσκοπός, αποκτά δική του οντότητα, τους απορροφά εντελώς, μέχρι η ζωή η ίδια να τους συντρίψει.
Όλους μάς συντρίβει η ζωή στο τέλος, μην γελιέστε.

Δεν έχει δια ταύτα ο συνειρμός, δεν είναι και απαραίτητο. Πέρα ίσως από τη διαπίστωση ότι καθένας μας είναι διαφορετικός, πρωταγωνιστής στο δικό του road movie, είτε αυτό κάνει εβδομήντα φορές το γύρο του σύμπαντος, είτε είναι όλο γυρισμένο μέσα σε ένα δωμάτιο. Κάποτε θα έλεγα κάτι πολύ διαφορετικό, ότι οι τοίχοι περιορίζουν, μπλα, μπλα, μπλα. Τώρα θα πω ότι δεν υπάρχει περισσότερο ή λιγότερο ενδιαφέρων δρόμος. Υπάρχουν περισσότερο ή λιγότερο ενδιαφέροντες πρωταγωνιστές.
Και περισσότερο, ή λιγότερο ταλαντούχοι σκηνοθέτες.