Κυριακή, 28 Αυγούστου 2016

Ποταμοί από μαύρο χρυσάφι

ΜΠΑΛΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΟΠΟΥ ΤΟ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΑΝΑΒΛΥΖΕΙ! - ΕΚΕΙ ΤΑ ΕΚΛΟΓΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΝΑΚΟΙΝΩΝΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΛΟΓΕΣ...

Ταξίδι στην… Ευρασία θα κάνουν ο Ολυμπιακός και ο ΠΑΟΚ για τις ανάγκες των υποχρεώσεών τους στο Γιουρόπα Λιγκ. Το Καζακστάν, όπου εδρεύει η Αστάνα, και το Αζερμπαϊτζάν, έδρα της Καραμπάγκ, είναι τα μοναδικά δύο
κράτη της περιοχής που έχουν εδάφη σε δύο ηπείρους, σύμφωνα με την νεότερη θεωρία διαχωρισμού της Ευρώπης από την Ασία. Μια περιοχή εν πολλοίς άγνωστη σ’ εμάς, διαφορετικής κουλτούρας και θρησκείας απ’ ότι η Δυτική Ευρώπη, η οποία προσπαθεί να αναπτυχθεί με όπλο τους θησαυρούς που κρύβει το υπέδαφός της: πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Μια περιοχή μυστηριώδης, με κέντρο τη μεγαλύτερη λίμνη του κόσμου, τόσο μεγάλη που την ονομάζουν Κασπία θάλασσα. Με τα κατάλοιπα της Σοβιετικής Ένωσης ακόμα ορατά και τους λαούς της να αναζητούν ταυτότητα και επιτυχίες (και) μέσω του ποδοσφαίρου. Μιας περιοχής που χάρη στην οικονομική ανάπτυξη φιλοδοξεί να γίνει κόμβος στο διεθνή οικονομία της μπάλας.

Η κινητήρια δύναμη της ανάπτυξης των δύο χωρών είναι το πετρέλαιο. Στο Καζακστάν υπάρχουν διαπιστωμένα αποθέματα πάνω από 2,7 δισεκατομμυρίων τόνων πετρελαίου και πάνω από 2,5 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου. Αριθμοί που ζαλίζουν. Πρόσφατες έρευνες, μάλιστα, δείχνουν ότι τα κοιτάσματα που έχουν βρεθεί και αξιοποιηθεί μέχρι στιγμής μπορεί να μην είναι ούτε τα μισά απ’ όσα πραγματικά υπάρχουν.

Στο Καζακστάν η πετρελαϊκή ανάπτυξη ήλθε μετά την ανεξαρτησία, καθώς η Σοβιετική κυβέρνηση δεν επένδυσε στη χώρα και άφηνε την αξιοποίηση γι’ αργότερα. Προτιμούσε τον ήδη στρωμένο δρόμο, τα πετρέλαια του Αζερμπαϊτζάν στη δυτική όχθη της Κασπίας. Τα νερά έξω από την πρωτεύουσα Μπακού ήταν από τα πρώτα σημεία της υφηλίου όπου «χτύπησαν» τα τρυπάνια των πετρελαιοπηγών, από τα τέλη του 19ου αιώνα. Δεν χρειάστηκε να σκάψουν βαθιά, το πετρέλαιο σχεδόν ανάβλυζε μόνο του. Και συνεχίζει να αναβλύζει αν και το εκμεταλλεύονται για πάνω από έναν αιώνα. Η κρατική εταιρεία SOCAR πρόσφατα ανανέωσε τη συμφωνία της για 30 χρόνια ακόμα με τους πετρελαϊκούς κολοσσούς BP, ExxonMobil και Lukoil. Το 68% των εξαγωγών του Αζερμπαϊτζάν και το 56% του Καζακστάν αφορούν πετρέλαιο και φυσικό αέριο.

Ισόβιοι πρόεδροι, «φτιαγμένες» εκλογές

Στα χαρτιά και οι δύο χώρες είναι δημοκρατίες, το λένε και στην επίσημη ονομασία τους. Στην ουσία, όμως, πρόκειται για καθεστώτα που χρησιμοποιούν τη δημοκρατική τους νομιμοποίηση (εκλογές αμφίβολης ελευθερίας) για να συγκαλύψουν την απολυταρχία των προσώπων που βρίσκονται στην εξουσία. Στο Αζερμπαϊτζάν κυβερνάει ο πρόεδρος Ιλχάμ Αλίγεφ, ο γιος του πρώτου προέδρου της χώρας Χαϊντάρ Αλίγεφ. Η οικογένεια έχει μακρές σχέσεις με τη Ρωσία, ο πατέρας Αλίγεφ πριν αναλάβει τον προεδρικό θώκο ήταν για 28 χρόνια μεγαλοστέλεχος της KGB στην περιοχή του Αζερμπαϊτζάν και έφτασε να γίνει μέχρι στρατάρχης του Σοβιετικού στρατού. Από το 2003, μετά από μεγάλα προβλήματα υγείας (κατέρρευσε, μάλιστα, κατά τη διάρκεια μιας τηλεοπτικής του ομιλίας) άρχιζε να προετοιμάζει τον γιο του Ιλχάμ για τη διαδοχή, που ήλθε απολύτως φυσιολογικά. Στις τελευταίες προεδρικές εκλογές ο Ιλχάμ Αλίγεφ εξελέγη με το 84% των ψήφων.

Σκάνδαλο ξέσπασε όταν μια εφαρμογή για κινητά τηλέφωνα «ανακοίνωσε» το αποτέλεσμα με σχεδόν απόλυτη ακρίβεια μία ημέρα πριν γίνουν οι εκλογές! Η κυβέρνηση, όμως, το κουκούλωσε λέγοντας ότι πρόκειται για… συνηθισμένο λάθος που έγινε κατά τη διάρκεια των τεστ για τη λειτουργία της εφαρμογής. Στο Καζακστάν δεν έχει χρειαστεί ακόμα να υπάρξει διάδοχη κατάσταση. Ο Νουρσουλτάν Ναζαρμπάγεφ κυβερνά τη χώρα από το 1991, που απέκτησε την ανεξαρτησία της από την ΕΣΣΔ. Προηγουμένως ήταν πρώτος γραμματέας του τοπικού κομουνιστικού κόμματος, άρα είχε την εμπειρία και την εκμεταλλεύθηκε. Παρέκκλινε κάπως από τις σοσιαλιστικές ιδέες, αλλά το πλαίσιο παρέμεινε ίδιο: κρατική παρέμβαση σε όλα. Στις τελευταίες προεδρικές εκλογές, που έγιναν το 2015, εξελέγη με το 97,75% των ψήφων.

Τα όρια του ισλάμ 

Στις δύο χώρες κυριαρχεί η μουσουλμανική θρησκεία, αλλά δεν μπορεί να τις χαρακτηρίσει κανείς και ισλαμικές. Για μια μερίδα του καθεστώτος, μάλιστα, το ισλάμ αντιμετωπίζεται περισσότερο ως εν δυνάμει πρόβλημα. Οι ηγεσίες, αλλά και η διεθνής κοινότητα, γνωρίζουν ότι αν πέσουν οι πετρελαιοπηγές στα χέρια του Ισλαμικού Κράτους ή άλλων φονταμενταλιστών, αυτομάτως οι αντάρτες θα μεταβληθούν σε υπερδύναμη. Έτσι, λοιπόν, τόσο οι ΗΠΑ, όσο και η Ευρωπαϊκή Ένωση, συνεχίζουν να έχουν σχέσεις και να στηρίζουν συγκεκαλυμμένες δικτατορίες, απλά και μόνο επειδή οι ηγέτες τους ακολουθούν έναν πιο συνετό θρησκευτικό δρόμο. Και στην Αστάνα και στο Μπακού θα βρει κανείς σκόρπιες μαντίλες, φερετζέδες, ακόμα και μπούρκες. Δεν είναι, όμως, η πλειοψηφία. Η θρησκεία επηρεάζει το κράτος λιγότερο απ’ όσο το επηρεάζει στην Ελλάδα. Υπάρχουν τζαμιά που έφτιαξε το κράτος, η προσευχή της Παρασκευής μεταδίδεται τηλεοπτικά, ενίοτε στις μεγάλες γιορτές συμμετέχουν και ανώτατα κυβερνητικά στελέχη, όμως αυτά είναι και τα ανώτατα όρια. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις τελευταίες δέκα ομιλίες του Αλίγεφ η λέξη «Αλλάχ» χρησιμοποιήθηκε μόλις δύο φορές, κι αυτές σαν επιφώνημα χαράς στο τέλος!

Οι πρόσφυγες και οι φόβοι 

Οι σχέσεις του Αζερμπαϊτζάν και του Καζακστάν με τους αλλόδοξους γείτονες υπήρξαν από την αρχή δύσκολες. Επηρεάζουν, μάλιστα, άμεσα και το ποδόσφαιρο, αφού η Καραμπάγκ εδρεύει στο Μπακού από ανάγκη και όχι από επιλογή. Η φυσική της έδρα βρίσκεται στην πόλη Αγκντάμ, η οποία από το 1993 είναι κατεχόμενη από αρμενικά στρατεύματα, όπως και όλη η περιοχή. Οι Αζέροι που κατοικούσαν στο Ναγκόρνο Καραμπάγκ έχουν φύγει από την περιοχή και, όπως δείχνουν τα πράγματα, δύσκολα θα ξαναγυρίσουν. Η περιοχή του Ναγκόρνο Καραμπάγκ επί ΕΣΣΔ ανήκε στο Αζερμπαϊτζάν, αν και είχε σαφή αρμένικη πλειοψηφία. Η κυβέρνηση της ΕΣΣΔ είχε δώσει περιορισμένη αυτονομία στην περιοχή, ακολουθώντας τον χρυσό κανόνα του διαίρει και βασίλευε. Όταν οι δύο χώρες έγιναν ανεξάρτητες η Αρμενία ζήτησε ένωση. Το Αζερμπαϊτζάν αρνήθηκε, φυσικά, και η συνέπεια ήταν ένας αιματηρός πόλεμος, στον οποίο οι Αρμένιοι αναδείχτηκαν νικητές: κατέχουν όχι μόνο την πρώην αυτόνομη δημοκρατία του Ναγκόρνο Καραμπάγκ, αλλά και άλλες συνοριακές περιοχές, κι έχουν ανακηρύξει μάλιστα την περιοχή σαν κράτος ανεξάρτητο, το οποίο μόνο αυτοί αναγνωρίζουν.

Ο σύλλογος της Καραμπάγκ μετακόμισε στο Μπακού το 1993 κι αμέσως έγινε δημοφιλής, επειδή θυμίζει στους Αζέρους την περιοχή, με την οποία έχουν ισχυρούς δεσμούς. Το άλογο του Καραμπάγκ π.χ. είναι το επίσημο έμβλημα του κράτους του Αζερμπαϊτζάν. Η Καραμπάγκ απέκτησε δικούς της οπαδούς και έφτασε στο σημείο να θεωρείται το ίδιο δημοφιλής στην πρωτεύουσα με τη Νέφτσι Μπακού, την «κλασική» ομάδα του Αζερμπαϊτζάν, η οποία είχε και συμμετοχή στην πρώην κατηγορία των σοβιετικών πρωταθλημάτων και θεωρούνταν η «εθνική» της χώρας επί σοβιετικής κυριαρχίας. Στο Καζακστάν το πρόβλημα δημιουργείται κυρίως από την ρώσικη μειονότητα, η οποία αριθμεί περίπου το 25% του πληθυσμού των 17 εκατομμυρίων. Συγκεντρωμένοι στα βόρεια της χώρας, στα σύνορα με τη Ρωσία, οι ρωσικής καταγωγής κάτοικοι κρατούν ακόμα θέσεις-κλειδιά στη διοίκηση και την οικονομία, αν και είδαν την επιρροή τους να φθίνει μετά την ανεξαρτησία. Μετά τα πρόσφατα γεγονότα της Ουκρανίας, όπου οι ρωσώφωνες περιοχές αποσπάστηκαν από τη χώρα με τις ευλογίες του Πούτιν, ο Ναζαρμπάγεφ φοβάται αντίστοιχα φαινόμενα και στη δική του χώρα. Ο καλύτερος έλεγχος ήταν κι ένας από τους λόγους που μεταφέρθηκε η πρωτεύουσα.

Η Αστάνα έγινε πρωτεύουσα του κράτους το 1997, αντικατέστησε το Αλμάτι (ή πιο γνωστό σ’ εμάς ως Αλμά Ατά) που βρίσκεται στα νότια σύνορα με την Κίνα. Έτσι αποφασίστηκε, κυριολεκτικά σε μια νύχτα, να δημιουργηθεί και μια ισχυρή ομάδα. Η Αστάνα, που φιγουράρει στους ομίλους του Γιουρόπα Λιγκ και πέρυσι βρέθηκε στους ομίλους του Τσάμπιονς Λιγκ, ιδρύθηκε μόλις το 2009 με κρατική εντολή, αμέσως χρηματοδοτήθηκε αθρόα και «βοηθήθηκε» θέλοντας και μη από όλους τους συλλόγους, οι οποίοι πρόσφεραν καλούς τους παίκτες. Σήμερα γενικός διευθυντής της ομάδας είναι ο πρώην δήμαρχος της Αστάνα και πρόεδρος ο πρώην αναπληρωτής πρωθυπουργός.

Στην Ευρώπη λόγω… καιρού 

Το ερώτημα που προκύπτει απ’ όλα αυτά είναι αβίαστο: Και ποια δουλειά έχουν αυτές οι χώρες στην Ευρώπη, αφού βρίσκονται τόσο μακριά κι έχουν τόσο διαφορετική κουλτούρα; Την απάντηση την έχουν δώσει οι ίδιες με σαφή τρόπο. Το Αζερμπαϊτζάν δεν σκέφτηκε ούτε λεπτό από τη στιγμή της ανεξαρτησίας του να συμμετέχει σε ασιατικούς θεσμούς. Από τη στιγμή που γεωγραφικά θεωρείται ότι ανήκει περισσότερο στην Ευρώπη, δεν τέθηκε ζήτημα. Άλλωστε οι κυριότεροι εταίροι του, η Ρωσία και η Τουρκία (με την οποία διατηρούν φιλικότατες σχέσεις) είναι ευρωπαϊκές χώρες. Εκεί εξάγει και τα προϊόντα του. Έτσι, λοιπόν, και όλες του οι ομάδες συμμετέχουν στους ευρωπαϊκούς αθλητικούς θεσμούς.

Με το Καζακστάν τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η ποδοσφαιρική ομοσπονδία συμμετείχε στην αρχή στις διοργανώσεις της Ασίας, αλλά το 2002 έκανε αίτηση και πέτυχε τη μεταφορά της στην ΟΥΕΦΑ λόγω κυρίως των καιρικών συνθηκών. Ο τότε πρόεδρος έλεγε ότι το κλίμα του Καζακστάν «ταιριάζει» περισσότερο στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις παρά στις ασιατικές, όπου οι παίκτες έφευγαν από το κρύο της στέπας για να παίξουν στο τροπικό κλίμα της Ινδονησίας ή στην απόλυτη ζέστη της Αραβίας. Παρ’ όλα αυτά το Καζακστάν σε άλλα σπορ (π.χ. μπάσκετ, βόλεϊ, αλλά και στίβο) συμμετέχει κανονικά στις ασιατικές διοργανώσεις

 Αργύρης Παγαρτάνης
(Δημοσιεύεται στη Live Sport της Κυριακής με τίτλο «Περιπέτεια στην Κασπία»)