Κυριακή, 10 Ιουλίου 2016

Πορτογαλία, μια ιστορία γεμάτη ηγέτες

Η Πορτογαλία είναι το καλύτερο παράδειγμα για το πώς συγκεκριμένοι άνθρωποι, ηγέτες, βασιλιάδες ή κυβερνήτες, αλλάζουν τη μοίρα των λαών με τις αποφάσεις τους. Ολόκληρη η ιστορία της μικρής χώρας της Ιβηρικής, η οποία φιλοδοξεί σήμερα να στεφθεί πρωταθλήτρια Ευρώπης στο ποδόσφαιρο, στιγματίζεται από την παρουσία συγκεκριμένων ανθρώπων, που της έδωσαν εθνική υπόσταση και την μεταμόρφωσαν από μια υποβαθμισμένη στριμωγμένη επαρχία σε μια από τις
μεγαλύτερες αυτοκρατορίες που είδε ο κόσμος. Εν αρχή ην το όνομα: Πορτογαλία (Πορτουγκάλ στην τοπική γλώσσα) είναι παρήχηση του λατινικού Πόρτους Κάλε, έτσι ονομαζόταν το σημερινό μεγάλο λιμάνι του Πόρτο, που υπήρχε και στη ρωμαϊκή εποχή. Το Πόρτους Κάλε ήταν η σημαντικότερη πόλη το 873 μ.Χ., όταν δημιουργήθηκε για πρώτη φορά κομητεία με το όνομα Πορτογαλία και πρώτο κόμη τον Βιμάρα Πέρες. Αυτός, από ματαιοδοξία και μόνο, ίδρυσε μια άλλη πόλη εκεί κοντά, που πήρε το όνομά του, έστω και κατά προσέγγιση: Γκιμαράες! Αυτή η πόλη θεωρείται σήμερα η «γενέτειρα» της Πορτογαλίας, για να τιμήσει τον πρώτο ηγέτη της, αν και οι κάτοικοι του Πόρτο φωνάζουν ότι, αφού η χώρα ολόκληρη πήρε το όνομά της από την πόλη τους, έχουν μεγαλύτερη συμβολή στην ιστορία. Εκεί έχει τις ρίζες της και η αιώνια αντιπαλότητα μεταξύ της Λισαβώνας και του Πόρτο, των μεγάλων πόλεων της χώρας.

Η Πορτογαλία κοντεύει να συμπληρώσει 900 χρόνια ύπαρξης ως ανεξάρτητο κράτος. Στις 24 Ιουνίου 1128 ο κόμης Αφόνσο Ενρίκες νίκησε στη μάχη του Σάο Μαμέντε την ίδια του τη μάνα και τον εραστή της (!) και ανακηρύχθηκε από τα στρατεύματά του βασιλιάς της Πορτογαλίας. Η περιοχή της σύγχρονης Πορτογαλίας αποσπάσθηκε από το βόρειο βασίλειο της Γαλικίας (η οποία παραμένει σήμερα ισπανική επαρχία) και τράβηξε το δικό της δρόμο.

Μια συνθήκη 650 χρόνων!

Ο βασιλιάς Ζοάο ΙΙ έδωσε στην Πορτογαλία την ασφάλεια του ισχυρού συμμάχου. Το 1373 μ.Χ. έφτιαξε μια συνθήκη αμοιβαίας συνεργασίας με την Αγγλία, η οποία ισχύει αδιαλείπτως μέχρι σήμερα, 650 χρόνια μετά. Η Πορτογαλία ηρέμησε από τον βραχνά των γειτόνων της, αφού κόπηκε αμέσως ο βήχας των Καστιλιάνων για να καταπιούν τις πορτογαλικές επαρχίες και να ενοποιήσουν τη χερσόνησο. Ο Ερρίκος ο Θαλασσοπόρος, γιος του Ζοάο ΙΙ, είναι ίσως η πιο κομβική μορφή της ιστορίας της. Ήταν αυτός που ονειρεύτηκε ότι η σχετικά μικρή και κυρίως αγροτική χώρα του θα μπορούσε να επεκταθεί, όχι στην ξηρά, αλλά στη θάλασσα. Ήταν αυτός που χρηματοδότησε θαλάσσια ταξίδια, στα οποία ανακαλύφθηκαν τα νησιά του Ατλαντικού Αζόρες και Μαδέιρα, που ανήκουν μέχρι σήμερα στο κράτος. Ήταν αυτός που άνοιξε και την όρεξη των διαδόχων του να αναζητήσουν την προκοπή στη θάλασσα. Γι’ αυτό το όραμα ονομάστηκε και Θαλασσοπόρος, αν και στη ζωή του δεν έκανε ούτε ένα θαλάσσιο ταξίδι!

Οι διάδοχοί του συνέχισαν στα ίδια βήματα. Χρηματοδότησαν τα ταξίδια τολμηρών εξερευνητών, όπως ο Βαρθολομαίος Ντιάζ και ο Βάσκο Ντα Γκάμα, για να ανακαλυφθούν οι νέοι δρόμοι των μπαχαρικών. Με τον ανατολικό δρόμο προς τα μπαχαρικά ελεγχόμενο από τους Βενετούς και τον δυτικό από τους Ισπανούς (αφού τότε ο Κολόμβος νόμιζε ακόμη ότι είχε φτάσει στην Ασία και όχι σε μια νέα ήπειρο) οι Πορτογάλοι βρήκαν έναν τρίτο, μέσω του περίπλου της Αφρικής! Μια ματιά στον παγκόσμιο χάρτη μας αποκαλύπτει ότι οι περισσότερες αποικίες που είχε η Πορτογαλία (Μαδέιρα, Πράσινο Ακρωτήριο, Γουινέα Μπισάου, Σάο Τομέ, Αγκόλα, Μοζαμβίκη, Γκόα) ήταν απλά… ναυτικοί σταθμοί προς τα νησιά των μπαχαρικών, τη σημερινή Ινδονησία.

Με τη σφραγίδα του πάπα

Η αχανής περιοχή της Βραζιλίας περιήλθε στην κατοχή της Πορτογαλίας από έναν λάθος υπολογισμό και με πρωτοβουλία του πάπα! Το 1494 μ.Χ., για να προλάβει πολέμους μεταξύ των δύο μεγάλων ναυτικών δυνάμεων της Ιβηρικής, ο πάπας Αλέξανδρος ΣΤ’ έφτιαξε μια συνθήκη, στην οποία μοίρασε τον κόσμο μεταξύ τους. Η συνθήκη υπογράφηκε στη μικρή ισπανική πόλη Τορντεσίγιας και έβαζε μια γραμμή 370 λεύγες δυτικά του Πράσινου Ακρωτηρίου. Όποια γη ανακαλυπτόταν δυτικά απ’ αυτή την γραμμή θα ανήκε στους Ισπανούς και ανατολικά στους Πορτογάλους.

Τα παράλια και ένα σημαντικό κομμάτι της ενδοχώρας της σημερινής Βραζιλίας βρίσκονται ανατολικά απ’ αυτή τη γραμμή και… δικαιωματικά τα πήραν οι Πορτογάλοι. Οι Ισπανοί ουδέποτε σκέφτηκαν να αμφισβητήσουν τη συνθήκη που είχε πάνω της τη σφραγίδα του πάπα… Πορτογαλία και Βραζιλία λειτουργούσαν επί αιώνες ως ένα κράτος, μέχρι το 1822. Τότε ο Πέδρο, γιος του βασιλιά Ζοάο Δ’, ανακήρυξε την ανεξαρτησία της Βραζιλίας και έδιωξε από τη χώρα τα στρατεύματα του ίδιου του πατέρα του.

Η Επανάσταση των Γαρυφάλλων 

Η Πορτογαλία κατάργησε τη βασιλεία πρώτη απ’ όλες τις ευρωπαϊκές δυνάμεις το 1910, αλλά δεν απέφυγε την προσωποκρατία. Ο 20ος αιώνας στιγματίστηκε από την παρουσία του δικτάτορα Αντόνιο ντε Ολιβέιρα Σαλαζάρ, που κυβέρνησε 36 χρόνια (1932-1968) και την κράτησε ουδέτερη στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η επιστροφή της στη δημοκρατία έγινε το 1974, όπως και της Ελλάδας. Στις 25 Απριλίου ο κόσμος έμαθε για ένα στρατιωτικό πραξικόπημα αξιωματικών που αντετίθεντο στο καθεστώς και βγήκε στους δρόμους για να μην υπάρξει αιματοχυσία. Η μετάβαση στη δημοκρατία έγινε χωρίς ούτε έναν πυροβολισμό, αφού οι ειρηνικοί διαδηλωτές έβαζαν γαρύφαλλα στις κάνες των όπλων των στρατιωτών, που βγήκαν στους δρόμους για την προστασία του καθεστώτος. Τα γεγονότα εκείνα έμειναν γνωστά ως η Επανάσταση των Γαρυφάλλων… 

Αργύρης Παγαρτάνης 
(Δημοσιεύεται στη Live Sport της Κυριακής)